Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka përshkallëzuar ndjeshëm përplasjen me aleatët evropianë, duke u zotuar për vendosjen e tarifave ndëshkuese ndaj tetë vendeve evropiane, derisa Uashingtoni të lejohet të blejë Groenlandën – territor autonom i Mbretërisë së Danimarkës.
Në një postim në rrjetin Truth Social, Trump njoftoi se tarifa shtesë prej 10% për importet nga Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Holanda, Finlanda dhe Mbretëria e Bashkuar do të hyjnë në fuqi më 1 shkurt, për t’u rritur në 25% më 1 qershor, nëse nuk arrihet një marrëveshje për Groenlandën.
“Asgjë më pak se pronësia”
Trump ka përsëritur se nuk do të pranojë asnjë zgjidhje tjetër përveç pronësisë së Groenlandës, duke e cilësuar ishullin arktik si jetik për sigurinë kombëtare të SHBA-së, për shkak të pozicionit strategjik dhe rezervave të pasura minerale. Udhëheqësit e Denmark dhe të Greenland kanë qenë kategorikë: ishulli nuk është në shitje dhe nuk synon të bëhet pjesë e SHBA-së.
Një sondazh Reuters/Ipsos tregon se më pak se 20% e amerikanëve mbështesin idenë e blerjes së Groenlandës.
Reagime të forta nga Evropa
Kërcënimi i Trump ka shkaktuar reagime të menjëhershme. Ministri i Jashtëm danez, Lars Lokke Rasmussen, e cilësoi njoftimin “një surprizë të pakëndshme”. Kryeministri britanik, Keir Starmer, e dënoi hapur masën, duke theksuar se tarifat ndaj aleatëve të NATO-s janë “thelbësisht të gabuara”.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe Presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, deklaruan se BE-ja qëndron në “solidaritet të plotë” me Danimarkën dhe Groenlandën, duke paralajmëruar se tarifat mund të minojnë marrëdhëniet transatlantike.
NATO, siguria dhe rreziku i përçarjes
Disa vende evropiane kanë dërguar personel ushtarak në Groenlandë me kërkesë të Danimarkës, ndërsa zyrtarët paralajmërojnë se çdo tentativë për sekuestrim ushtarak të një territori të NATO-s do të trondiste rëndë aleancën. Shefja e diplomacisë së BE-së, Kaja Kallas, paralajmëroi se përçarjet mes aleatëve i shërbejnë drejtpërdrejt Kinës dhe Rusisë.
SHBA-ja tashmë ka prani ushtarake në Groenlandë përmes Bazës Hapësinore Pituffik, ndërsa një marrëveshje e vitit 1951 i lejon Uashingtonit të vendosë forca shtesë në territor.
Tarifat si armë politike
Ekspertët vlerësojnë se kërcënimi i tarifave mund të prishë marrëveshjet tregtare paraprake mes SHBA-së, BE-së dhe Britanisë së Madhe. William Reinsch nga Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare paralajmëroi se trajtimi i pabarabartë i vendeve të BE-së mund ta bëjë Parlamentin Evropian të hezitojë për miratimin e marrëveshjeve me SHBA-në.
Ndërkohë, disa senatorë amerikanë kanë shprehur shqetësim, duke theksuar se kjo qasje është e dëmshme për bizneset amerikane dhe aleatët.
Pavarësisht kritikave, Trump ka lënë të kuptohet se tarifat do të mbeten mjeti kryesor i presionit, ndërsa debati për Groenlandën po kthehet në një nga përplasjet më serioze transatlantike të viteve të fundit.
