Nga Olivia Cheung, Luis Simón & Giulia Tercovich
Kthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë ka ringjallur një ankth të njohur në të gjithë Evropën dhe Tajvani: sa të besueshme janë Shtetet e Bashkuara kur interesat thelbësore të partnerëve të saj janë në rrezik?
Diplomacia transaksionale, armiqësia ndaj institucioneve shumëpalëshe, përdorimi i tarifave si mjet presioni dhe gatishmëria për të qortuar publikisht aleatët nuk janë risi absolute. Por të kombinuara, këto elemente krijojnë një mjedis pasigurie strategjike që Kina po mëson ta shfrytëzojë me kujdes.
Pasiguria si aset strategjik
Mundësia e Pekinit nuk qëndron thjesht te stili provokues i Trump, por te pasiguria strukturore që ai gjeneron mbi qëllimet, prioritetet dhe qëndrueshmërinë amerikane. Në kryeqytetet aleate po rihapen pyetje që shumëkush shpresonte se ishin mbyllur:
-
A janë angazhimet e SHBA-së të kushtëzuara?
-
A janë aleancat vlera në vetvete apo thjesht instrumente?
-
A mbetet konkurrenca afatgjatë me Kinën një projekt i përbashkët?
Episodet e fundit – nga ndërhyrja në Venezuelë te interesi i ripërtërirë për Groenlandën – kanë thelluar perceptimin e paqëndrueshmërisë strategjike amerikane, duke i dhënë Kinës një terren narrativ të favorshëm.
Narrativa si armë: strategjia kineze
Pekini nuk ka nevojë të shpikë histori të reja. Strategjia e tij bazohet në armatimin e narrativave ekzistuese që burojnë nga vetë debati perëndimor. Duke amplifikuar deklaratat e Trump mbi tregtinë, aleancat dhe “marrëveshjet”, Kina përforcon dyshimet e aleatëve ndaj Uashingtonit dhe njëkohësisht e paraqet veten si e parashikueshme, pragmatike dhe e hapur për biznes.
Vendime si tërheqja e një raporti të RAND Corporation mbi stabilizimin e rivalitetit SHBA-Kinë, apo spekulimet mbi afrime evropiane ndaj Pekinit, përdoren si “prova të hapura” se angazhimi amerikan është i negociueshëm. Kina shfaqet më shumë si përfitues i përmbajtjes sesa si autor i përçarjes – një taktikë që rrit besueshmërinë e saj dhe i jep mohueshmëri të besueshme.
Armatimi narrativ si strategji pykë
Objektivi i Pekinit nuk është ta kthejë Evropën apo Tajvanin në aktorë pro-kinezë. Qëllimi është më delikat: të shkëpusë politikën ndaj Kinës nga angazhimet e aleancës me SHBA-në.
Në praktikë, kjo do të thotë normalizimi i idesë se:
-
bashkëpunimi me SHBA-në mund të kufizohet në fusha të caktuara sigurie;
-
ndërkohë, Kina duhet të mbetet jashtë sigurizimit dhe të ruajë statusin e partnerit ekonomik.
Narrativa e “Trump-it që bën marrëveshje” nuk është themeli i kësaj strategjie, por një përforcues. Edhe pse Pekini vetë dyshon në besueshmërinë e Trump si negociator, ideja se konkurrenca SHBA-Kinë mund të zbutet mjafton për të normalizuar pasigurinë – dhe pasiguria është pyka më efektive.
Evropa: joshje, siguri ekonomike dhe përçarje e brendshme
Në Evropë, strategjia kineze është elitare dhe joshëse. Pekini paraqitet si partner i qëndrueshëm në një kohë kur SHBA-të duken armiqësore ndaj multilateralizmit dhe të gatshme të përdorin shtrëngimin ekonomik edhe ndaj miqve.
Kjo rezonon me debatet evropiane mbi autonominë strategjike dhe sigurinë ekonomike, duke rritur presionin për:
-
ulje më të butë dhe të pabarabartë të rrezikut;
-
marrëveshje selektive me Kinën;
-
rezistencë ndaj kornizimit të marrëdhënieve BE-Kinë përmes lentes së sigurisë.
Kontrollet kineze të eksportit të metaleve të rralla, të kombinuara me gjeste selektive zbutjeje, forcojnë mesazhin se përmirësimi i marrëdhënieve politike sjell përfitime të prekshme. Retorika e Trump mbi Groenlandën lexohet në këtë kontekst si provë e instrumentalizimit të sovranitetit të aleatëve.
Tajvani: frika nga braktisja
Në Tajvan, qasja kineze është më shtrënguese dhe e drejtuar ndaj shoqërisë. Qëllimi është të gërryhet besimi publik se SHBA-të do ta mbrojnë ishullin. Ushtrimet ushtarake, presioni diplomatik dhe amplifikimi i deklaratave transaksionale të Trump përdoren për të sugjeruar se Tajvani mund të bëhet monedhë shkëmbimi në një marrëveshje më të gjerë SHBA-Kinë.
Këto narrativa ushqejnë përçarjen e brendshme, dobësojnë konsensusin mbi mbrojtjen dhe rrisin lodhjen politike – pa pasur nevojë për përshkallëzim të drejtpërdrejtë ushtarak.
Lëvizje, jo këputje
Strategjia kineze nuk synon shembjen e aleancave, por zhvendosje graduale: më shumë hezitim, më shumë fragmentim, më pak kohezion. Sjellja e Trump vepron si përshpejtues, duke zgjeruar hapësirën ku Pekini mund të rezistojë sigurizimin dhe të dobësojë lidhjet aleate me kosto minimale.
Rimarrja e agjencisë strategjike
Sfida për Evropën dhe Tajvanin nuk është eliminimi i pasigurisë – kjo është e pamundur – por parandalimi që ajo të diktojë strategjinë.
Për Evropën, kjo do të thotë koherencë e brendshme dhe një politikë ndaj Kinës e bazuar në vlerësim realist të rreziqeve dhe levave reciproke, jo në ankth.
Për Tajvanin, nënkupton komunikim transparent dhe forcim të rezistencës shoqërore ndaj narrativave të braktisjes.
Kina nuk ka nevojë të krijojë pasiguri për të përfituar prej saj. Ajo thjesht e shfrytëzon atë. Detyra e aleatëve të SHBA-së është të mos e lejojnë që kjo pasiguri të kthehet në vetë-përmbushje strategjike.
Rreth autorëve
Olivia Cheung është bashkëpunëtore për Kinën në Qendrën për Diplomaci dhe Strategji të Sigurisë, Universiteti Vrije i Brukselit.
Luis Simón është drejtor i së njëjtës qendër dhe i zyrës së Brukselit të Institutit Mbretëror Elcano.
Giulia Tercovich është zëvendësdrejtoreshë e Qendrës për Diplomaci dhe Strategji të Sigurisë, Universiteti Vrije i Brukselit.
