Nga Ryan Gingeras
Retorika për një luftë të mundshme në Lindjen e Mesme nuk lidhet më vetëm me Iranin. Prej më shumë se një viti, ekspertë, politikanë dhe analistë të sigurisë kanë paralajmëruar për një skenar tjetër të rrezikshëm: një përplasje të mundshme midis Turqisë dhe Izraelit.
Ky skenar mbetet ende hipotetik, por tensionet rreth Sirisë, Gazës, çështjes kurde dhe sigurisë rajonale e kanë bërë atë gjithnjë e më të pranishëm në debatet strategjike. Deklaratat e ashpra nga Tel Avivi dhe Ankaraja, së bashku me riarmatimin e përshpejtuar turk, po e vendosin rajonin përballë një ekuacioni të ri sigurie.
Siria si fronti më i mundshëm
Siria mbetet hapësira më e mundshme ku mund të ndodhë një përplasje turko-izraelite. Bombardimi izraelit i një baze ajrore pranë Palmirës, ku mund të kishte prani ose interes turk, dhe mbështetja e perceptuar izraelite për forcat kurde kanë shtuar tensionet midis dy vendeve.
Megjithatë, pavarësisht retorikës, të dyja palët kanë treguar kujdes. Pas sulmit në Siri, Turqia dhe Izraeli thuhet se ranë dakord për krijimin e një kanali komunikimi për të shmangur përplasjet aksidentale. Kjo tregon se, të paktën për momentin, as Ankaraja dhe as Tel Avivi nuk duket se kërkojnë një luftë të drejtpërdrejtë.
Industria turke e mbrojtjes: fuqi në rritje, por ende e papërfunduar
Gjatë dekadës së fundit, Turqia ka investuar fuqishëm në industrinë e saj të mbrojtjes. Dronët Bayraktar, anijet luftarake vendase, avionët e rinj luftarakë dhe programet raketore janë paraqitur nga mediat turke si dëshmi e një Turqie të re, më të fortë dhe më të pavarur ushtarakisht.
Por realiteti është më kompleks. Shumë prej sistemeve më ambicioze mbeten ende në fazë zhvillimi. Avioni luftarak Kaan, droni Kizilelma dhe raketat balistike Tayfun e Cenk ende nuk janë integruar plotësisht në kapacitetet operacionale të ushtrisë turke. Edhe tanku Altay, i promovuar prej vitesh si simbol i industrisë vendase, ka hyrë me vonesë në prodhim masiv.
Dobësia më serioze mbetet mbrojtja ajrore. Turqia ende mbështetet pjesërisht në asetet e NATO-s për mbrojtje nga sulmet ajrore dhe raketore. Kjo është një pikë kritike nëse Ankaraja do të duhej të përballej me Izraelin, i cili zotëron një forcë ajrore shumë të avancuar dhe të testuar në luftë.
Dilema strategjike e Erdoganit
Presidenti Rexhep Tajip Erdogan ndodhet përballë një zgjedhjeje të vështirë. Nga njëra anë, ai mund të vazhdojë të mbështetet te diplomacia, te përmbajtja dhe te fakti që Izraeli nuk ka interes të hapë një front të ri me një anëtar të NATO-s. Nga ana tjetër, retorika e tij anti-izraelite dhe presioni i brendshëm politik mund ta shtyjnë drejt përgatitjeve më serioze ushtarake.
Nëse Ankaraja vendos të planifikojë realisht për një konflikt me Izraelin, atëherë duhet të rishikojë prioritetet e saj të mbrojtjes. Kjo do të nënkuptonte investime më të mëdha në mbrojtjen ajrore, raketa balistike, aviacion luftarak dhe sisteme komanduese të integruara.
Por ky drejtim ka rrezik të madh. Sa më shumë Turqia të përshpejtojë riarmatimin, aq më shumë Izraeli mund ta interpretojë këtë si përgatitje për konflikt. Në vend që të krijojë frenim, modernizimi i shpejtë mund të ushqejë një garë armatimesh.
Mësimet nga lufta me Iranin
Konflikti aktual kundër Iranit ka ofruar mësime të rëndësishme për Ankaranë. Sulmet ajrore, përdorimi i raketave, mbrojtja kundërajrore dhe aftësia për të përballuar goditje të thella janë bërë çështje qendrore për planifikuesit ushtarakë turq.
Kjo shpjegon interesin e madh për projektin turk të “Kupolës së Çelikut”, një sistem i integruar mbrojtjeje ajrore që synon të mbrojë territorin turk nga dronët, raketat dhe avionët kundërshtarë. Megjithatë, ky sistem pritet të jetë plotësisht funksional vetëm rreth vitit 2030.
Në të njëjtën kohë, programi raketor turk po merr më shumë rëndësi. Raketat Tayfun dhe Cenk, si dhe zbulimi i raketës Yildirimhan me rreze ndërkontinentale, tregojnë ambicien e Ankarasë për të ndërtuar kapacitete goditëse më të mëdha. Por kjo ngre pyetje serioze: kundër kujt po ndërtohen këto kapacitete dhe çfarë mesazhi strategjik dëshiron të japë Turqia?
Kostoja ekonomike e riarmatimit
Një tjetër kufizim i madh është ekonomia. Turqia po përballet me inflacion të lartë dhe presion të vazhdueshëm financiar. Edhe pse buxheti i mbrojtjes është rritur, fuqia reale blerëse e këtyre fondeve dobësohet nga inflacioni.
Modernizimi i ushtrisë kërkon investime afatgjata, teknologji të avancuar, personel të trajnuar dhe infrastrukturë të re. Për një ekonomi nën presion, kjo mund të bëhet barrë e rëndë politike dhe sociale.
Rreziku i vetëpërmbushjes së konfliktit
Nëse Turqia përshpejton riarmatimin për t’u përgatitur ndaj Izraelit, ajo mund të rrisë pikërisht rrezikun që kërkon të shmangë. Izraeli mund ta lexojë këtë si sinjal armiqësor dhe të marrë masa parandaluese. Në këtë mënyrë, dy shtete që nuk duan domosdoshmërisht luftë mund të shtyhen drejt saj nga frika, keqinterpretimi dhe logjika e garës së armatimeve.
Kjo është dilema klasike e sigurisë: një shtet armatoset për t’u mbrojtur, por kundërshtari e interpreton këtë si kërcënim.
Përfundim
Lufta midis Turqisë dhe Izraelit nuk është e pashmangshme. Për momentin, ajo mbetet një skenar me probabilitet të ulët. Por tensionet rajonale, lufta në Iran, kriza në Siri dhe retorika politike po e bëjnë këtë mundësi më pak të paimagjinueshme se më parë.
Turqia ndodhet në një udhëkryq strategjik. Ajo dëshiron të jetë fuqi e madhe rajonale, të ketë industri të pavarur mbrojtjeje dhe të mos varet nga NATO apo furnizuesit perëndimorë. Por rruga drejt kësaj ambicieje është e mbushur me rreziqe.
Nëse Ankaraja e ndërton fuqinë e saj ushtarake pa një strategji të qartë frenimi dhe komunikimi diplomatik, riarmatimi mund të mos sjellë siguri. Mund të prodhojë më shumë pasiguri.
Ryan Gingeras është profesor në Institutin për Studime Rajonale dhe Ndërkombëtare në Shkollën Pasuniversitare Detare dhe është ekspert në historinë turke, ballkanike dhe të Lindjes së Mesme. Ai është autor i librave të shumtë mbi historinë e Turqisë dhe Perandorisë Osmane. Libri i tij më i fundit është Mafia: Një Histori Globale. Pikëpamjet e shprehura këtu nuk janë ato të Shkollës Pasuniversitare Detare, Marinës Amerikane, Departamentit të Mbrojtjes ose ndonjë pjese të qeverisë Amerikane.
