Parisi dhe Berlini po përballen me dallime të thella strategjike mbi mënyrën se si Evropa duhet të forcojë kapacitetet e saj të mbrojtjes, në një kohë kur Bashkimi Evropian po përballet me presion në rritje për të investuar më shumë në siguri.
Ndërsa Bashkimi Evropian përballet me nevojën për të rritur investimet në mbrojtje dhe për të menaxhuar më shumë përgjegjësi për sigurinë e vet, po bëhen gjithnjë e më të dukshme dallimet strategjike mes Francës dhe Gjermanisë.
Parisi dhe Berlini nuk janë pajtuar për nivelin në të cilin BE-ja duhet të zhvillojë industrinë e vet të mbrojtjes, krahasuar me hapjen e tregut për partnerët e jashtëm. Tash, me rritjen e nevojës për forcimin e mbrojtjes evropiane, kjo mosmarrëveshje po bëhet edhe më e theksuar.
Me Shtetet e Bashkuara që po reduktojnë gradualisht praninë e tyre në Evropë, presionin rus në krahun lindor dhe rritjen e ambicieve gjeopolitike të Kinës, BE-ja ndodhet përballë një prej momenteve më urgjente për ndërtimin e kapaciteteve të veta mbrojtëse.
Megjithatë, Franca dhe Gjermania nuk po arrijnë të bien dakord se si duhet të realizohet kjo.
Që nga kthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë në janar 2025, shpenzimet evropiane për mbrojtjen janë rritur ndjeshëm, të nxitura edhe nga presioni i administratës amerikane ndaj aleatëve evropianë për të marrë përsipër një pjesë më të madhe të barrës së sigurisë.
Lufta e Rusisë kundër Ukrainës, e cila ka hyrë në vitin e pestë, së bashku me planet e shpallura nga Uashingtoni për tërheqjen e trupave nga Evropa, kanë rritur shqetësimet në kryeqytetet evropiane për nevojën e forcimit të gatishmërisë mbrojtëse, si për mbështetjen e Ukrainës, ashtu edhe për rritjen e kapaciteteve parandaluese.
Por, pavarësisht rritjes së fondeve të destinuara për mbrojtjen evropiane, ende nuk ekziston një vizion i përbashkët në nivelin e BE-së nëse këto kapacitete duhet të ndërtohen kryesisht përmes industrisë evropiane apo në partneritet me aleatët e jashtëm.
“Është me të vërtetë një mosmarrëveshje brenda kampit pro-evropian se cila është strategjia më e mirë për të ndërtuar një industri të fortë në Evropë dhe, veçanërisht në mbrojtje, për të qenë e pavarur nga të gjitha fuqitë e mëdha të botës”, tha eurodeputeti francez Jean-Marc Germain për Euronews.
Vizione të ndryshme
Kur Friedrich Merz u bë kancelar i Gjermanisë vitin e kaluar, fillimisht dukej se Parisi dhe Berlini po afroheshin në qëndrimet e tyre për mënyrën e përballimit të sfidave të përbashkëta të sigurisë.
“Ne kemi vendosur të punojmë së bashku për të siguruar preferencën evropiane në sektorët thelbësorë dhe kritikë të prodhimit industrial, duke përfshirë edhe prokurimin tonë publik. Deri vonë, kjo ishte një tabu evropiane”, deklaroi presidenti francez Emmanuel Macron në një konferencë të përbashkët për shtyp në gusht të vitit 2025.
Megjithatë, pavarësisht këtij angazhimi fillestar për një preferencë evropiane në prokurimin publik, dallimet strategjike mes dy vendeve u shfaqën sërish.
Që nga Lufta e Dytë Botërore, Franca ka mbështetur idenë e autonomisë strategjike, sipas së cilës Evropa duhet të jetë një fuqi e pavarur, e aftë të veprojë më vete dhe të ndërtojë kapacitete të fuqishme ushtarake, përfshirë arsenalin e saj bërthamor.
Gjermania e pasluftës, në të kundërt, tradicionalisht ka mbajtur një ekonomi të hapur, ka ruajtur një politikë më të kufizuar të shpenzimeve të mbrojtjes dhe është mbështetur te NATO-ja për sigurinë e saj.
Megjithatë, që nga fillimi i administratës së dytë Trump, Berlini ka ndryshuar ndjeshëm politikën e tij fiskale dhe të mbrojtjes. Gjermania ka përjashtuar shpenzimet e mbrojtjes dhe sigurisë nga kufizimet e frenës kushtetuese të borxhit dhe ka vendosur objektivin që shpenzimet e mbrojtjes të arrijnë në 3.5 për qind të PBB-së deri në vitin 2029.
Por ky ripozicionim i Gjermanisë nuk e ka afruar domosdoshmërisht me Francën.
“Ne punojmë shumë ngushtë me industrinë amerikane të mbrojtjes dhe synojmë të vazhdojmë ta bëjmë këtë. Ka thjesht sisteme që nuk i kemi ende, ose që nuk i kemi aktualisht. Por ne kemi nevojë urgjente për to në pesë deri në dhjetë vitet e ardhshme”, deklaroi ministri gjerman i Mbrojtjes, Boris Pistorius, në korrik.
Përplasja për “preferencën evropiane”
Si forca tradicionale shtytëse e integrimit evropian, Franca dhe Gjermania kanë një rol vendimtar në përcaktimin e politikave të BE-së. Por dallimet mes tyre janë bërë veçanërisht të dukshme gjatë negociatave për buxhetin e ardhshëm afatgjatë të Unionit.
Propozimi fillestar i Komisionit Evropian parashikon 131 miliardë euro për mbrojtjen, sigurinë dhe hapësirën në kuadër të Fondit të ri Evropian të Konkurrueshmërisë, rreth pesë herë më shumë se në periudhën e mëparshme buxhetore.
Franca kërkon që këto fonde të përdoren për ndërtimin e një baze vërtet evropiane të industrisë së mbrojtjes. Gjermania, ndërkaq, dëshiron të ruajë mundësinë për të bashkëpunuar me kompani nga vendet partnere të NATO-s, si Norvegjia, Kanadaja dhe Mbretëria e Bashkuar.
Elemente të preferencës evropiane tashmë janë përfshirë në politikat e BE-së për mbrojtjen. Sipas mekanizmave të tillë si Veprimi i Sigurisë për Evropën (SAFE), Programi Evropian i Industrisë së Mbrojtjes dhe Kredi Mbështetëse për Ukrainën, të paktën 65 për qind e produkteve të mbrojtjes të blera duhet të prodhohen në Evropë.
Megjithatë, këto programe përmbajnë edhe përjashtime kur prodhimi evropian nuk arrin të përmbushë kërkesat për kohë, vëllim ose kosto. Franca ka kërkuar që këto përjashtime të kufizohen gradualisht, përfshirë në fusha si interceptorët balistikë dhe komponentët e dronëve.
Në thelb, BE-ja po përpiqet të balancojë dy objektiva: plotësimin e nevojave të menjëhershme për rritjen e kapaciteteve parandaluese dhe mbështetjen e Ukrainës, ndërsa në planin afatgjatë synon të rrisë prodhimin vendas dhe të reduktojë varësitë strategjike.
“Franca dhe Gjermania vijnë nga kënde shumë të ndryshme”, tha një diplomat i BE-së për Euronews, duke shtuar se ato “nuk bien gjithmonë dakord, por ky tension është i mirë sepse ndihmon për të çuar përpara diskutimin”.
Megjithatë, ndërsa Brukseli përpiqet të gjejë ekuilibrin mes pragmatizmit afatshkurtër dhe strategjisë afatgjatë, pasojat e mosmarrëveshjeve franko-gjermane po ndihen tashmë në projekte të përbashkëta dhe po nxisin fragmentimin kombëtar në BE.
Bashkëpunimi franko-gjerman në vështirësi
Në fillim të këtij viti, Berlini njoftoi një sistem komunikimi satelitor prej 10 miliardë eurosh për ushtrinë gjermane. Projekti konkurron drejtpërdrejt me rrjetin e sigurt të komunikimit IRIS² të BE-së dhe ka shkaktuar shqetësime për dyfishim të kapaciteteve.
Në qershor, Franca dhe Gjermania braktisën zyrtarisht planet për të zhvilluar një avion luftarak të gjeneratës së ardhshme në kuadër të Sistemit të Ardhshëm të Luftimit Ajror (FCAS), një program me vlerë rreth 100 miliardë euro, pasi mosmarrëveshjet industriale rezultuan të pazgjidhshme.
Dështimi i FCAS ka vënë në pikëpyetje edhe bashkëpunimin franko-gjerman për zhvillimin e tankut të gjeneratës së ardhshme në kuadër të Sistemit Kryesor të Luftimit Tokësor (MGCS). Berlini thuhet se kërkon më shumë autonomi kombëtare dhe alternativa të tjera.
Ndërkohë, qeveria gjermane ka kërkuar nga Uashingtoni që të lejojë prodhimin me licencë të sistemeve të avancuara amerikane të armëve në Gjermani, veçanërisht të interceptorëve Patriot dhe raketave lundruese Tomahawk.
Për Parisin, këto zhvillime janë shenjë se Berlini po ndjek një qasje të tipit “Gjermania e para”, duke lokalizuar prodhimin e mbrojtjes në vend përmes marrëveshjeve të licencimit me kompanitë amerikane, duke bërë investime të mëdha kombëtare dhe njëkohësisht duke kërkuar shkurtime në buxhetin e ardhshëm të BE-së.
Berlini, në anën tjetër, e sheh Francën si përjashtim në këtë debat, për shkak të kërkesës së saj për rregulla shumë të rrepta të preferencës evropiane, të cilat do t’u jepnin përparësi kompanive evropiane, ndërsa pjesa më e madhe e industrisë së mbrojtjes së BE-së bashkëpunon edhe me partnerët e NATO-s.
“Duhet të merret seriozisht sepse është një bllokim i vërtetë”, tha eurodeputeti Germain. “Pozicionet jo vetëm që janë shumë larg njëra-tjetrës, por mbështeten në strategji krejtësisht të ndryshme për konkurrueshmërinë dhe mbrojtjen evropiane.”
