Java e 81-të e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara e ka kthyer sërish New Yorkun në qendrën diplomatike të botës, por edhe në një terren ku shtetet e vogla matin peshën e tyre përmes takimeve, kontakteve dhe çështjeve që arrijnë t’i vendosin në agjendën ndërkombëtare. Sesioni i këtij viti zhvillohet nga 22 deri më 28 shtator, ndërsa java e nivelit të lartë mbledh liderë dhe përfaqësues të lartë nga e gjithë bota.
Një grafik që pasqyron aktivitetin e pesë liderëve të Ballkanit – Albin Kurti, Aleksandar Vuçiq, Jakov Milatoviç, Hristijan Mickoski dhe Edi Rama – tregon se New Yorku nuk është përdorur vetëm si skenë për fjalimet në sallën e OKB-së. Takimet dypalëshe, kontaktet me institucionet financiare ndërkombëtare, BE-në, SHBA-në dhe vendet e tjera janë bërë pjesë e rëndësishme e diplomacisë së javës së OKB-së.
Në këtë panoramë, Kosova dhe Shqipëria kanë ndjekur dy qasje që dallojnë në profilin publik të aktiviteteve të paraqitura.
Për Kosovën, agjenda e Albin Kurtit ka përfshirë njëkohësisht dimensionin politik, të sigurisë, ekonomik dhe atë rajonal. Në New York, Kurti është takuar me presidentin turk Recep Tayyip Erdoğan, presidentin e Bankës Botërore Ajay Banga, drejtoreshën menaxhuese të FMN-së Kristalina Georgieva, të dërguaren britanike për Ballkanin Perëndimor Karen Pierce, kongresmenin amerikan George Latimer dhe liderë të tjerë.
Takimi me Erdoğanin kishte në qendër marrëdhëniet Kosovë-Turqi, tregtinë, sigurinë dhe bashkëpunimin në industrinë e mbrojtjes, ndërsa pala turke shprehu mbështetje për përpjekjet e Kosovës për forcimin e pozitës së saj ndërkombëtare.
Me Banga dhe Georgievën, fokusi ishte tjetër: investimet, vendet e punës, eksportet, pjesëmarrja në tregun e punës, energjia dhe bashkëpunimi ekonomik. Vetë takimet tregojnë se agjenda e Kosovës në New York nuk është kufizuar vetëm te çështjet e sigurisë dhe njohjeve, por është shtrirë edhe te institucionet që ndikojnë në financimin dhe zhvillimin ekonomik.
Një dimension tjetër i rëndësishëm ishte ai evropian. Kurti mori pjesë në takimin e liderëve të Ballkanit Perëndimor me përfaqësuesen e lartë të BE-së, Kaja Kallas, ku Kosova përsëriti kërkesën për avancimin e perspektivës së saj evropiane. Në të njëjtën kohë, takimet me liderët e Maqedonisë së Veriut dhe të Kroacisë e vendosën në agjendë edhe bashkëpunimin rajonal.
Veçanërisht domethënës është takimi Kurti-Mickoski. Dy kryeministrat diskutuan për projekte konkrete infrastrukturore dhe energjetike, përfshirë tunelin Prizren-Tetovë dhe marrëveshjen për qymyrin. Kjo e zhvendos një pjesë të diplomacisë nga deklaratat politike te projektet që mund të kenë ndikim të drejtpërdrejtë ekonomik e rajonal.
Aleksandar Vuçiq, sipas grafikës, ka pasur një numër të madh kontaktesh me liderë evropianë, drejtues të institucioneve ndërkombëtare dhe aktorë jashtë Evropës. Në agjendën e tij shfaqen, ndër të tjera, Kaja Kallas, António Guterres, Ursula von der Leyen, Johann Wadephul, Sergey Lavrov, Han Zheng dhe disa liderë të vendeve të BE-së dhe rajoneve të tjera.
Fakti se Vuçiq ka zhvilluar takim me Lavrovin është i konfirmuar edhe nga Ministria e Jashtme ruse, e cila njoftoi për takimin më 24 shtator në kuadër të javës së nivelit të lartë të OKB-së.
Në rastin e Hristijan Mickoskit, grafika tregon një profil të theksuar rajonal dhe evropian. Ai është takuar me Kurtin, Vuçiqin, Andrej Plenkoviçin dhe Alexander Stubb, ndërsa ka marrë pjesë edhe në takime me përfaqësues të BE-së dhe SHBA-së. Takimi Mickoski-Plenkoviç, për shembull, u përqendrua në perspektivën evropiane të Maqedonisë së Veriut, marrëdhëniet e fqinjësisë dhe bashkëpunimin rajonal.
Mickoski gjithashtu e ka përdorur qëndrimin në New York për të artikuluar çështjen e integrimit të vendit në BE, duke folur publikisht për pengesat që Shkupi i sheh në këtë proces.
Jakov Milatoviç, në anën tjetër, paraqitet në grafik me një rrjet të gjerë kontaktesh me liderë evropianë dhe drejtues institucionesh ndërkombëtare. Lista përfshin Kallas, Guterres, Antonio Costa, Roberta Metsola, Ursula von der Leyen, si dhe liderë të disa vendeve të BE-së. Kjo e vendos diplomacinë e Malit të Zi në New York kryesisht në boshtin evropian dhe multilateral.
Në këtë mozaik, Shqipëria paraqitet ndryshe. Grafika e lidh aktivitetin e Edi Ramës kryesisht me takime dhe aktivitete të dokumentuara, përfshirë Këshillin Evropian të Korporatave dhe Këshillin për Marrëdhëniet Shqiptaro-Amerikane, ndërsa në një prej aktiviteteve të AARC-së ai ishte së bashku me Hristijan Mickoskin, Glauk Konjufcën dhe kryetarin e Prishtinës, Përparim Ramën.
Kjo nuk do të thotë se këto kanë qenë domosdoshmërisht të gjitha takimet e kryeministrit shqiptar. Përkundrazi, vetë komunikimet zyrtare të qeverisë shqiptare e përshkruajnë vizitën e Ramës në SHBA si një seri takimesh dhe aktivitetesh.
Megjithatë, nga ajo që është bërë publike, del një element i rëndësishëm: Shqipëria ka përdorur një pjesë të konsiderueshme të platformës së saj në New York për diplomaci ekonomike, investime dhe lidhje me komunitetin shqiptaro-amerikan. Rama mori pjesë në takimin e tetë të European Corporate Council, një platformë ku diskutohen zhvillimet ekonomike e politike dhe ku marrin pjesë përfaqësues të biznesit dhe institucioneve.
Kjo na çon te pyetja më interesante të kësaj fotografie: ku qëndron hapësira e reflektimit për Shqipërinë dhe Kosovën?
Për Kosovën, grafika dhe aktivitetet e konfirmuara tregojnë një diplomaci që përpiqet të mbajë njëkohësisht disa pista: SHBA-në, Turqinë, Britaninë e Madhe, BE-në, institucionet financiare ndërkombëtare dhe fqinjët. Kjo krijon një kombinim të sigurisë, integrimit evropian, ekonomisë dhe çështjeve që lidhen me pozitën ndërkombëtare të Kosovës.
Për Shqipërinë, dimensioni ekonomik është qartësisht i pranishëm, por aktiviteti i New Yorkut ngre një çështje tjetër: sa mirë lidhen diplomacia ekonomike, marrëdhëniet me SHBA-në, integrimi evropian dhe roli i Shqipërisë në rajon në një agjendë të vetme të matshme?
Edhe për Kosovën shtrohet një pyetje e ngjashme: si shndërrohen takimet e nivelit të lartë në rezultate konkrete – njohje të reja, mbështetje për anëtarësim në organizata ndërkombëtare, investime, projekte rajonale apo avancim të perspektivës evropiane?
Kjo është ndoshta mënyra më e dobishme për ta lexuar grafikën: jo si një garë se cili lider ka më shumë fotografi me presidentë e kryeministra, por si një hartë të kanaleve diplomatike që secili shtet po përpiqet të hapë.
Në diplomacinë moderne, pesha e një takimi nuk matet vetëm nga emri i personit në fotografi. Ajo matet edhe nga ajo që ndodh pas takimit: a ka marrëveshje, investim, mbështetje politike, projekt të përbashkët, komunikim të koordinuar apo një hap institucional të matshëm.
Pikërisht këtu qëndron edhe reflektimi për Tiranën dhe Prishtinën: New Yorku mund të jetë momenti i krijimit të kontakteve, por vlera diplomatike e tyre përcaktohet më vonë, kur kontaktet shndërrohen në rezultate të dokumentuara.
Dhe një element tjetër mbetet i rëndësishëm për të dyja: në një rajon ku liderët e tjerë po përdorin javën e OKB-së për të lidhur njëkohësisht marrëdhëniet me BE-në, SHBA-në, fqinjët, institucionet financiare dhe fuqitë globale, diplomacia shqiptare në Ballkan po zhvillohet gjithnjë e më shumë edhe si diplomaci e koordinimit rajonal, jo vetëm si diplomaci kombëtare.
Kjo e bën New Yorkun jo vetëm skenë të fjalimeve në OKB, por një lloj harte vjetore të prioriteteve të politikës së jashtme të vendeve të Ballkanit.
