Brukseli u ka kërkuar qeverive të vendeve të Bashkimit Evropian të marrin masa për uljen e konsumit të gazit dhe energjisë elektrike, ndërsa rezervat e gazit mbeten në nivele të ulëta dhe tregjet përballen me presione të shtuara përpara dimrit.
Komisioneri Evropian për Energjinë, Dan Jørgensen, paralajmëroi kryeqytetet evropiane se BE-ja nuk po përballet aktualisht me një krizë të menjëhershme të sigurisë së furnizimit me gaz, por presioni mbi çmimet dhe furnizimin mund të shtohet me afrimin e dimrit.
Në një letër drejtuar qeverive të vendeve anëtare, të parë nga Euronews, Jørgensen u kërkoi vendeve të vazhdojnë të frenojnë kërkesën për energji, me synim uljen e konsumit të gazit dhe energjisë elektrike.
“Ju ftoj të merrni në konsideratë marrjen ose vazhdimin e masave që mund të mbështesin injektimin e gazit në rezerva ose të ulin kërkesën për gaz dhe energji elektrike për aq kohë sa të jetë e nevojshme”, thuhet në letër.
Sipas Jørgensen, situata nuk është përmirësuar që nga paralajmërimi i parë i bërë në mars.
Rezervat e gazit rreth 70% të mbushura
Paralajmërimi vjen në një kohë kur rezervat e gazit në BE janë rreth 70% të mbushura, afërsisht 12 pikë përqindjeje më pak se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, sipas të dhënave të Gas Infrastructure Europe.
Ndërprerjet e vazhdueshme në Lindjen e Mesme dhe konkurrenca e fortë me vendet aziatike për ngarkesat e gazit natyror të lëngshëm (LNG) po ushtrojnë presion mbi tregun evropian.
Çmimi referencë evropian TTF në Holandë po tregtohet rreth 72 euro për megavat-orë, rreth 40 euro më shumë krahasuar me nivelin para bombardimeve amerikane dhe izraelite ndaj Iranit më 28 shkurt.
Analistët paralajmërojnë se çmimet mund të kalojnë 100 euro për MWh gjatë periudhës së pikut të dimrit nëse eksportet e LNG-së nga Gjiri nuk rriten ose nëse kufizimet e eksportit nga Norvegjia, për shkak të mirëmbajtjes, zgjasin.
BE kërkon uljen e konsumit në orët e pikut
Sipas Komisionit Evropian, ulja e konsumit të energjisë elektrike gjatë orëve të pikut mund të reduktojë nevojën për përdorimin e gazit në termocentrale. Kjo do të ndihmonte në lehtësimin e presionit mbi furnizimin me gaz dhe, potencialisht, mbi çmimet e energjisë.
Familjet dhe bizneset mbeten të ekspozuara ndaj faturave të larta të energjisë, ndërsa qeveritë përballen me presion për të mbrojtur konsumatorët nga një tjetër goditje e çmimeve.
Komisioni ka rikthyer në vëmendje disa prej masave të përdorura gjatë krizës energjetike të vitit 2022, përfshirë:
- uljen e konsumit të energjisë elektrike gjatë orëve të pikut;
- zhvendosjen e konsumit përmes matësve inteligjentë dhe tarifave fleksibile;
- kufizimin e temperaturave në ndërtesat publike;
- kufizimin e përdorimit të ngrohjes në ambiente të jashtme;
- fikjen e ndriçimit publik të panevojshëm gjatë natës.
Megjithatë, Jørgensen nuk ka propozuar masa të detyrueshme. Ai theksoi se masat vullnetare dhe të planifikuara mirë për uljen e kërkesës patën rezultate gjatë krizës energjetike të vitit 2022 dhe se nga ajo përvojë mund të nxirren mësime për situatën aktuale.
Planet kombëtare mund të aktivizohen nëse situata përkeqësohet
Komisioneri u ka referuar gjithashtu ministrave planeve kombëtare të emergjencës, të cilat përmbajnë masa më të forta që mund të aktivizohen nëse kushtet përkeqësohen.
Këto përfshijnë kontrata të ndërprershme të furnizimit me gaz dhe kalimin e disa termocentraleve nga gazi në burime të tjera karburanti.
Në të njëjtën kohë, Brukseli nuk dëshiron që vendet të nxitojnë të blejnë sasi të mëdha gazi për të mbushur rezervat.
Objektivi 80% në vend të 90%
Jørgensen u ka kërkuar qeverive të përdorin fleksibilitetin që ofrojnë rregullat e BE-së për rezervat e gazit dhe të marrin në konsideratë një nivel mbushjeje prej 80%, në vend që të përpiqen të arrijnë me çdo kusht objektivin 90%.
Komisioni Evropian ka deklaruar se një nivel prej 80% mund të jetë i mjaftueshëm për sigurinë e furnizimit gjatë dimrit në kushtet aktuale. Një qasje e tillë do t’u mundësonte vendeve të shpërndanin blerjet në një periudhë më të gjatë dhe të shmangnin një garë për gaz në fund të sezonit të mbushjes.
Në kushte normale, rezervat më të mëdha ofrojnë një tampon më të madh kur kërkesa rritet gjatë dimrit. Por blerja e sasive të mëdha të gazit në një treg global tashmë të tensionuar mund të shkaktojë rritje të mëtejshme të çmimeve.
Komisioni Evropian dhe vendet anëtare kanë theksuar më herët se niveli 80% konsiderohet i mjaftueshëm për të siguruar furnizimin dimëror, ndërsa situata monitorohet vazhdimisht.
“Nuk ka rrezik të menjëhershëm për furnizimin”
Pavarësisht niveleve të ulëta të rezervave, Komisioni Evropian thotë se aktualisht nuk ka rrezik të menjëhershëm për sigurinë e furnizimit me gaz.
“Edhe pse rezervat e gazit në BE janë jashtëzakonisht të ulëta dhe situata mbetet sfiduese, aktualisht nuk ka rreziqe të menjëhershme për sigurinë e furnizimit”, thuhet në letrën e Jørgensen.
Komisioni ka vlerësuar gjithashtu se sistemi energjetik evropian është më elastik se para pushtimit rus të Ukrainës, falë diversifikimit të furnizimit, kapaciteteve më të mëdha të importit të LNG-së dhe uljes së kërkesës për gaz.
Nga kriza e çmimeve te presioni mbi furnizimin
Brukseli nuk po fokusohet më vetëm te mbrojtja e konsumatorëve nga çmimet e larta. Tani kërkesa për energji po shihet edhe si pjesë e problemit të furnizimit.
“Siç diskutuam në Task Forcën e Unionit të Energjisë, po përballemi me një krizë çmimesh që lidhet me një krizë furnizimi”, thuhet në letrën e Komisionerit.
Megjithatë, BE-ja vazhdon të bëjë dallimin mes rritjes së presionit mbi çmimet dhe një mungese fizike të menjëhershme të gazit. Sipas Komisionit, aktualisht nuk ka një rrezik të tillë për sigurinë e furnizimit.
BE-ja mund të ketë sasi të mjaftueshme gazi për të kaluar dimrin, por sigurimi i këtyre sasive mund të kushtojë dukshëm më shumë, veçanërisht nëse tregjet globale të LNG-së mbeten të tensionuara dhe vendet evropiane duhet të konkurrojnë me blerësit e tjerë për furnizimet.
Komisioni Evropian po vazhdon të monitorojë tregjet dhe përgatitjet për dimrin në bashkëpunim me vendet anëtare.