Liderët evropianë janë mbledhur të premten në Dublin, ku në fokus të diskutimeve janë ambiciet e BE-së për inteligjencën artificiale, përfaqësimi i Evropës në negociatat për Ukrainën, financimi i Kievit, buxheti i ardhshëm i bllokut dhe gara për drejtimin e Bankës Qendrore Evropiane.
Samiti i Komunitetit Politik Evropian zhvillohet në një moment kur Bashkimi Evropian po përballet me disa sfida strategjike dhe politike. Edhe pse inteligjenca artificiale ishte paraparë si tema kryesore e diskutimit, zhvillimet në Ukrainë dhe mosmarrëveshjet mes vendeve anëtare pritet të marrin një pjesë të madhe të vëmendjes.
Sipas agjendës, bisedimet zyrtare nisën në orën 09:45, ndërsa konferenca për media ishte planifikuar për orën 16:15.
Ja pesë çështjet kryesore që pritet të dominojnë takimin:
1. Inteligjenca artificiale: A mund të konkurrojë Evropa me SHBA-në dhe Kinën?
Liderët do të diskutojnë se si Evropa mund të ndërtojë kapacitetet e veta në fushën e inteligjencës artificiale, përfshirë fuqinë kompjuterike, infrastrukturën cloud, çipat dhe modelet e avancuara të IA-së.
Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, u ka kërkuar liderëve të shqyrtojnë mënyrat se si Evropa mund të bëhet një aktor kryesor dhe i pavarur në të gjithë zinxhirin e vlerës së kësaj teknologjie.
Një nga dilemat kryesore është nëse Evropa duhet të zhvillojë modelet e veta të avancuara për të konkurruar drejtpërdrejt me kompanitë amerikane dhe kineze, apo të përqendrohet në aplikacionet që përdorin teknologjitë ekzistuese.
Kryeministri finlandez Petteri Orpo dhe homologu i tij estonez Kristen Michal kanë argumentuar se Evropa ka potencial të konkurrojë edhe në zhvillimin e modeleve më të avancuara.
Megjithatë, financimi mbetet një nga pengesat kryesore. Në takim pritet të dëgjohen edhe drejtori ekzekutiv i kompanisë franceze Mistral, Arthur Mensch, dhe pionieri i inteligjencës artificiale Geoffrey Hinton.
2. Ukraina: Kush do ta përfaqësojë Evropën në negociatat e paqes?
Një nga çështjet më të ndjeshme të samitit është përcaktimi i përfaqësuesit të Evropës në negociatat e ardhshme për përfundimin e luftës në Ukrainë.
I dërguari amerikan Steve Witkoff ka deklaruar se përfaqësuesit evropianë do të ftohen në raundin e ardhshëm të negociatave, pas takimit të tij me presidentin rus Vladimir Putin në Moskë.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy ka kërkuar që Evropa të përcaktojë një përfaqësues të vetëm, mundësisht deri në fund të nëntorit.
Por vendet evropiane nuk kanë një qëndrim të përbashkët.
Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, kërkon një mesazh të koordinuar nga 27 shtetet anëtare. Ndërkaq, shefja e diplomacisë së BE-së, Kaja Kallas, argumenton se përfaqësimi duhet të bëhet në përputhje me traktatet e BE-së, përmes saj dhe Costës.
Franca dhe Gjermania kanë një qasje tjetër. Presidenti francez Emmanuel Macron kërkon që fillimisht Evropa të dakordohet për propozimet dhe vizionin e saj të sigurisë. Kancelari gjerman Friedrich Merz ka mbështetur vazhdimin e formatit E3, që përfshin Gjermaninë, Francën dhe Mbretërinë e Bashkuar.
3. Financimi i Ukrainës: Mungojnë 70 miliardë euro
Një tjetër çështje urgjente është financimi i Ukrainës, e cila përballet me një mungesë prej rreth 70 miliardë eurosh për vitin e ardhshëm.
Kancelari gjerman Friedrich Merz ka kërkuar që financimi i Ukrainës të lidhet me negociatat për buxhetin e ardhshëm afatgjatë të BE-së.
Gjermania, si kontribuuesja më e madhe në buxhetin e bllokut, ka kërkuar që barra financiare të ndahet në mënyrë më të drejtë mes shteteve anëtare.
Ndërkohë, disa ligjvënës evropianë kërkojnë që asetet e ngrira ruse të vendosen në një strukturë nën kontrollin e BE-së. Sipas tyre, këto fonde nuk duhet të përdoren për një marrëveshje paqeje të arritur pa pjesëmarrjen e Evropës.
Çështja pritet të rikthehet në qendër të diskutimeve në samitin e 26 dhe 27 nëntorit.
4. Buxheti i BE-së për vitet 2028-2034: Ende pa marrëveshje
Edhe pse nuk është zyrtarisht në agjendën e samitit të së premtes, buxheti i ardhshëm afatgjatë i Bashkimit Evropian pritet të diskutohet në takimet dypalëshe mes liderëve.
Negociatat për buxhetin 2028-2034 vazhdojnë të shoqërohen me dallime mes shteteve që kontribuojnë më shumë dhe atyre që kërkojnë financim më të madh nga fondet e përbashkëta.
Një dokument i ri negociues, që pritet të përmbajë propozime për kompromis, parashihet të publikohet rreth 21 nëntorit.
Megjithatë, në Dublin nuk pritet ndonjë marrëveshje konkrete. Vëmendja do të jetë te mundësia e afrimit të qëndrimeve përpara samitit të ardhshëm.
5. Gara për drejtimin e Bankës Qendrore Evropiane
Një tjetër temë që pritet të diskutohet mes presidentit francez Emmanuel Macron dhe kancelarit gjerman Friedrich Merz është gara për pasardhësin e presidentes së Bankës Qendrore Evropiane, Christine Lagarde.
Në mesin e kandidatëve kryesorë për këtë post përmenden spanjolli Pablo Hernández de Cos dhe ish-guvernatori i Bankës Qendrore të Holandës, Klaas Knot.
Gara është pjesë e një procesi më të gjerë për emërimin e drejtuesve të institucioneve të larta të BQE-së, pasi në vitin 2027 pritet të ketë edhe ndryshime të tjera në Bordin Ekzekutiv.
Gjermania dhe Franca synojnë gjithashtu ndikim në emërimin e ekonomistit kryesor të institucionit. Sipas zyrtarëve të cituar në raportim, Berlini mund të mbështesë kandidaturën e Hernández de Cos në këmbim të mbështetjes për pozicionin e ekonomistit kryesor.
Një marrëveshje për emërimet pritet të kërkohet në samitin e 26 dhe 27 nëntorit.
Samiti në Dublin pritet të tregojë nëse vendet evropiane mund të gjejnë qëndrime të përbashkëta për çështjet që prekin sigurinë, ekonominë dhe ndikimin ndërkombëtar të Bashkimit Evropian.
