Katari dhe Turqia kanë nënshkruar një marrëveshje të re të mbrojtjes së ndërsjellë, përmes së cilës zotohen të bashkëpunojnë kundër sulmeve të armatosura të jashtme ndaj cilitdo prej dy vendeve. Marrëveshja vjen në një periudhë tensionesh të larta në Lindjen e Mesme, pas luftës SHBA-Izrael kundër Iranit dhe ndërprerjeve të transportit detar në Ngushticën e Hormuzit.
Pakti u arrit të premten në Stamboll, gjatë takimit të 12-të të Komitetit të Lartë Strategjik Turqi-Katar, të kryesuar nga presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan dhe emiri i Katarit, Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani.
Sipas deklaratës së përbashkët, marrëveshja synon të forcojë mbrojtjen kolektive, sigurinë rajonale dhe qëndrimin e përbashkët kundër sulmeve të armatosura të jashtme.
Të dyja palët u zotuan të mbrojnë sovranitetin dhe integritetin territorial, si dhe të konsultohen për kërcënimet e sigurisë dhe politikat e mbrojtjes.
Marrëveshja parashikon gjithashtu zgjerimin e stërvitjeve të përbashkëta ushtarake, bashkëpunimin në industrinë e mbrojtjes dhe shkëmbimin e trajnimeve për personelin ushtarak.
Megjithatë, dokumenti nuk përcakton në mënyrë të detajuar se cilat rrethana do ta aktivizonin marrëveshjen dhe çfarë forme do të merrte reagimi i përbashkët ushtarak.
A është kjo një aleancë ushtarake kundër ndonjë shteti?
Analistët e cituar nga Al Jazeera thonë se marrëveshja nuk synon krijimin e një aleance sulmuese kundër një vendi të caktuar, por forcimin e kapaciteteve mbrojtëse dhe parandalimin e agresionit.
Abdulla Banndar Al-Etaibi, profesor në Universitetin e Katarit, vlerëson se qëllimi është rritja e kostos së çdo sulmi të mundshëm, në mënyrë që kundërshtarët të dekurajohen nga ndërmarrja e tij.
Sipas tij, bashkëpunimi mes dy vendeve tashmë përfshin praninë ushtarake turke në Katar, stërvitjet e përbashkëta dhe bashkëpunimin në prodhimin e pajisjeve mbrojtëse.
Marrëveshja e re, sipas analistit, e çon këtë partneritet në një nivel më të avancuar, duke u mbështetur në një qasje të përbashkët ndaj kërcënimeve të sigurisë.
Pse marrëveshja vjen në këtë moment?
Nënshkrimi i paktit ndodh në një kohë kur vendet e rajonit po përballen me pasojat e konfliktit me Iranin dhe pasigurinë për zhvillimet e ardhshme.
Analistët vlerësojnë se tensionet ushtarake, qëndrimi i Izraelit dhe pikëpyetjet për rolin e ardhshëm të garancive të sigurisë amerikane po i shtyjnë shtetet e rajonit të forcojnë kapacitetet e tyre mbrojtëse.
Në deklaratën e përbashkët, Katari dhe Turqia theksuan se lufta kundër Iranit dhe pasojat e saj rajonale duhet të trajtohen përmes dialogut dhe diplomacisë.
Ata kërkuan gjithashtu rifillimin e plotë dhe të sigurt të lundrimit në Ngushticën e Hormuzit, një korridor jetik për transportin ndërkombëtar të energjisë.
Prodhimi i armëve, një tjetër pikë e rëndësishme
Një nga aspektet kryesore të bashkëpunimit është zhvillimi i industrisë vendore të mbrojtjes dhe zvogëlimi i varësisë nga furnizuesit e huaj.
Analistët theksojnë se ndërprerjet në zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit, veçanërisht gjatë konflikteve, e kanë bërë më të rëndësishme prodhimin e armëve dhe sigurimin e pjesëve rezervë brenda vendit.
Marrëveshja mirëpret edhe memorandumin Badr, të nënshkruar nga Turqia, Katari, Pakistani dhe Indonezia.
Ky memorandum synon zhvillimin e kapaciteteve vendore përmes prodhimit të përbashkët, zhvillimit teknologjik, shkëmbimit të informacionit dhe forcimit të zinxhirëve të furnizimit.
Eksperti Mahjoob Zweiri vlerëson se bashkëpunimi në industrinë ushtarake kërkon investime të mëdha, angazhime afatgjata dhe besim të ndërsjellë për transferimin e teknologjisë.
Marrëdhënie të afërta që nga viti 2014
Turqia dhe Katari kanë ndërtuar një partneritet të ngushtë politik, ekonomik dhe ushtarak.
Komiteti i Lartë Strategjik u krijua përmes një marrëveshjeje të nënshkruar më 19 dhjetor 2014 dhe shërben si mekanizëm për koordinimin dhe zgjerimin e bashkëpunimit mes dy vendeve.
Sipas komunikatës së përbashkët, kompanitë turke kanë realizuar 206 projekte në Katar, me vlerë totale prej 20.8 miliardë dollarësh.
Të dyja palët kanë përsëritur gjithashtu synimin për ta rritur tregtinë dypalëshe në pesë miliardë dollarë dhe për të zgjeruar bashkëpunimin në sektorin e energjisë, veçanërisht në gazin natyror të lëngshëm.
Çfarë pritet në fazën tjetër?
Analistët presin që bashkëpunimi ushtarak të zgjerohet në fushën e dronëve, sistemeve të mbrojtjes ajrore, mbrojtjes kundër raketave dhe automjeteve të blinduara.
Sipas analistit të Anadolu-s, Ozcan Tikit, partneriteti mund të ndërthurë përvojën industriale dhe ushtarake të Turqisë me kapacitetet financiare dhe diplomatike të Katarit.
Ai përmend mundësinë që Katari të përfshihet në projekte të avancuara turke të mbrojtjes ajrore dhe që disa iniciativa të ardhshme të shtrihen edhe në Arabinë Saudite dhe Pakistan.
Megjithatë, këto mbeten mundësi të përmendura nga analistët dhe nuk janë projekte të konfirmuara në marrëveshjen e nënshkruar.
