Administrata e presidentit amerikan Donald Trump ka njoftuar arritjen e një marrëveshjeje të rëndësishme për bashkëpunim bërthamor civil me Arabinë Saudite, duke i hapur rrugë kompanive private amerikane të eksportojnë materiale dhe teknologji bërthamore për programin civil energjetik të mbretërisë.
Marrëveshja u nënshkrua nga sekretari amerikan i Energjisë, Chris Wright, dhe ministri saudit i Energjisë, Princi Abdulaziz bin Salman. Sipas Departamentit amerikan të Energjisë (DOE), partneriteti pritet të zgjasë për dekada dhe të ketë një vlerë prej shumë miliarda dollarësh.
Në një deklaratë zyrtare, Wright tha se marrëveshja synon të forcojë marrëdhëniet ekonomike dhe strategjike mes dy vendeve.
“Këto marrëveshje pasqyrojnë angazhimin e përbashkët të dy kombeve tona për forcimin e marrëdhënieve tregtare SHBA-Arabi Saudite, duke garantuar standardet më të larta të sigurisë bërthamore dhe mospërhapjes.”
Marrëveshje e negociuar prej vitesh
Bashkëpunimi bërthamor me Arabinë Saudite është diskutuar që nga administrata e ish-presidentit Barack Obama, por negociatat kishin ngecur për shkak të shqetësimeve lidhur me mbikëqyrjen ndërkombëtare të programit bërthamor saudit dhe rrezikun e përdorimit të teknologjisë për qëllime ushtarake.
Marrëveshja aktuale bazohet në të ashtuquajturën “Marrëveshje 123”, e cila lejon transferimin e teknologjisë dhe materialeve bërthamore amerikane jashtë vendit, me kusht që të respektohen standardet e sigurisë dhe të mospërhapjes së armëve bërthamore.
Kongresi pritet të shqyrtojë marrëveshjen
Detajet e plota të marrëveshjes nuk janë bërë ende publike, ndërsa disa anëtarë të Kongresit amerikan kanë deklaruar se presin të shqyrtojnë dokumentacionin përpara hyrjes së saj në fuqi.
Sipas ligjit amerikan, në varësi të përmbajtjes së marrëveshjes, ajo mund të kërkojë miratimin e Kongresit ose t’i nënshtrohet një periudhe shqyrtimi prej 60 ditësh, gjatë së cilës ligjvënësit mund ta kundërshtojnë.
Shqetësime për mbikëqyrjen ndërkombëtare
Një nga çështjet më të debatueshme mbetet mënyra se si do të monitorohet programi bërthamor saudit. Marrëveshjet e ngjashme zakonisht kërkojnë mbikëqyrje nga Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA) për të parandaluar përdorimin e materialeve bërthamore për zhvillimin e armëve.
Megjithatë, sipas raportimeve të mediave amerikane, marrëveshja e re mund të mos përfshijë protokollet shtesë standarde të IAEA-së, çka ka ngritur shqetësime te ekspertët e kontrollit të armëve dhe një pjesë e ligjvënësve amerikanë.
Njoftimi vjen në një kohë tensionesh të larta në Lindjen e Mesme dhe në kuadër të strategjisë së administratës Trump për zgjerimin e bashkëpunimit ndërkombëtar në sektorin e energjisë bërthamore civile.