Bashkimi European po punon për mekanizma të rinj kontrolli për të siguruar që vendet që anëtarësohen në të ardhmen të vazhdojnë të respektojnë rregullat e bllokut edhe pas hyrjes në union, duke shmangur situata të ngjashme me atë të Hungary.
Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, deklaroi në një intervistë për Politiko se Brukseli po ndërton një sistem të ri mbrojtës që do të aktivizohet nëse vendet e reja anëtare devijojnë nga reformat ose nuk zbatojnë më detyrimet e marra gjatë procesit të integrimit.
“Nëse shteti i ri anëtar ndjek rregullat, nuk do të ndodhë asgjë. Nëse nuk i ndjek, masat mbrojtëse do të jenë të forta dhe pikërisht ky është sistemi që po ndërtojmë”, tha Kos gjatë takimit të ministrave të Jashtëm të BE-së në Luxembourg.
Deklarata e saj vjen në një moment kyç për zgjerimin e unionit. Bashkimi Europian ka hapur raundin e parë të negociatave të detajuara me Ukraine dhe Moldova, ndërsa Montenegro ka avancuar më tej në kapitujt negociues dhe shihet si kandidati më i afërt për anëtarësim.
Sipas Kos, ndër idetë konkrete janë mekanizmat mbrojtës dhe periudhat kalimtare, ku disa të drejta të plota të anëtarësimit nuk do të jepen menjëherë. Kjo synon të parandalojë që qeveritë e reja të tërhiqen nga reformat sapo të sigurojnë anëtarësimin.
France, Germany dhe Netherlands prej kohësh kanë kërkuar garanci më të forta për respektimin afatgjatë të reformave dhe ruajtjen e balancave brenda BE-së.
Kancelari gjerman Friedrich Merz dhe presidenti francez Emmanuel Macron mbështesin një qasje me faza ndaj integrimit europian. Sipas kësaj ideje, vendeve të Ballkanit Perëndimor, përfshirë Albania, mund t’u ofrohen përfitime ekonomike dhe politike përpara anëtarësimit të plotë.
Në intervistë u përmend edhe rasti i Hungary. Nën drejtimin e kryeministrit Viktor Orbán, Budapesti ka bllokuar vazhdimisht vendime që kërkojnë konsensus, përfshirë sanksionet ndaj Russia dhe ndihmën për Ukrainën.
Përplasjet mes Brukselit dhe Hungarisë kanë çuar edhe në ngrirjen e mbi 10 miliardë eurove fonde europiane, për shkak të shqetësimeve mbi standardet demokratike dhe sundimin e ligjit.
Sipas diplomatëve europianë, BE synon pikërisht të shmangë përsëritjen e një skenari të tillë me zgjerimet e ardhshme.
Muajin e kaluar, Montenegro nisi hartimin e traktatit të anëtarësimit, duke rritur shpresat se mund të bëhet vendi i parë që i bashkohet BE-së pas Croatia, e cila u anëtarësua në vitin 2013.
Kos tha se traktati i Malit të Zi mund të shërbejë si model për anëtarësimet e ardhshme.
“Ajo që do të jetë e re këtë herë është mënyra se si do të garantohet që një vend, pasi bëhet anëtar i Bashkimit Europian, të vazhdojë t’i respektojë rregullat edhe pas pesë, dhjetë apo pesëmbëdhjetë vitesh”, u shpreh ajo.
Megjithatë, Kos nënvizoi se procesi i zgjerimit do të mbetet i bazuar te meritat dhe rezultatet konkrete të secilit vend kandidat.
“Vendi që do të japë më shumë rezultate do të jetë në gjendje të ecë më shpejt”, përfundoi komisionerja për Zgjerimin.
