Komisioni Evropian pritet të propozojë ndryshime të rëndësishme në mënyrën se si funksionon Bashkimi Evropian pas zgjerimit të ardhshëm. Sipas një draft-strategjie, vendet e reja anëtare mund të përballen me kufizime të përkohshme në disa të drejta vendimmarrëse, ndërsa në disa faza të procesit të zgjerimit mund të përdoret votimi me shumicë të kualifikuar në vend të unanimitetit.
Komisioni Evropian pritet të publikojë më 7 tetor strategjinë e re për zgjerimin e Bashkimit Evropian.
Sipas draftit të dokumentit, të cilit i është referuar Radio Evropa e Lirë, strategjia synon jo vetëm të përcaktojë kushtet që duhet të plotësojnë vendet kandidate, por edhe mënyrën se si vetë BE-ja duhet të përgatitet për pranimin e anëtarëve të rinj.
Aktualisht, Komisioni Evropian thekson se zgjerimi duhet të jetë një proces i bazuar në reforma dhe në përmbushjen e kritereve të anëtarësimit, ndërsa edhe BE-ja duhet të jetë e përgatitur për integrimin e anëtarëve të rinj.
Çfarë ndryshimesh po shqyrtohen?
Sipas draftit, dy nga propozimet më të rëndësishme janë:
- kufizimi i përkohshëm i disa të drejtave të anëtarëve të rinj në procesin e vendimmarrjes;
- zgjerimi i përdorimit të shumicës së kualifikuar në vend të unanimitetit në disa fusha.
Qëllimi është që një numër më i madh shtetesh anëtare të mos e bëjë edhe më të vështirë marrjen e vendimeve në BE.
Megjithatë, këto janë propozime të përfshira në një draft dhe jo rregulla që tashmë kanë hyrë në fuqi.
Anëtarët e rinj mund të kenë kufizime të përkohshme në veto
Një nga pjesët më të ndjeshme të draftit lidhet me të drejtën e vetos.
Sipas propozimit, shtetet e reja anëtare mund të angazhohen që, për një periudhë të caktuar pas anëtarësimit, të mos bllokojnë vendime të Këshillit të BE-së në fusha ku aktualisht kërkohet unanimitet.
Ky mekanizëm do të lidhej veçanërisht me çështjet institucionale dhe zgjerimet e ardhshme.
Në këmbim, sipas draftit, institucionet evropiane do të duhej të merrnin parasysh interesat thelbësore kombëtare të një shteti të ri anëtar dhe të kërkonin zgjidhje të përshtatshme në raste të tilla.
Këto angazhime do të mund të përfshiheshin në një deklaratë të përbashkët të bashkëngjitur me Traktatin e Anëtarësimit.
Pse është e rëndësishme kjo për vendet e Ballkanit?
Ndryshimet e mundshme janë me interes të veçantë për vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Kosovën, Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi, Serbinë dhe Bosnjë e Hercegovinën, të cilat janë pjesë e procesit të zgjerimit të BE-së në faza të ndryshme.
Komisioni Evropian aktualisht i liston këto vende, së bashku me Ukrainën, Moldavinë, Gjeorgjinë dhe Turqinë, në kuadër të vendeve kandidate ose potencialisht kandidate për anëtarësim.
Për Kosovën, çdo ndryshim në rregullat e ardhshme të anëtarësimit do të ishte pjesë e një procesi më të gjerë, pasi rruga drejt anëtarësimit kërkon përmbushjen e kritereve politike, ekonomike dhe ligjore të BE-së.
Dy klauzola të reja mbrojtëse
Drafti parashikon gjithashtu mekanizma të rinj mbrojtës që do të mund të përdoren pas anëtarësimit.
Njëri prej tyre lidhet me financat e BE-së.
Sipas propozimit, për një periudhë të kufizuar pas anëtarësimit, Komisioni Evropian do të mund të propozojë masa proporcionale nëse ekzistojnë prova të qarta ose rrezik serioz se problemet me sundimin e ligjit mund të rrezikojnë menaxhimin e buxhetit të BE-së apo interesat financiare të Unionit.
Një mekanizëm tjetër do të lidhej me institucionet dhe respektimin e detyrimeve të anëtarësimit.
Në rast të një shkeljeje të rëndë, Këshilli i BE-së do të mund të miratonte masa proporcionale, përfshirë edhe pezullimin e përkohshëm të disa të drejtave që burojnë nga anëtarësimi.
Komisioni ka theksuar edhe në dokumentet e tij të fundit se traktatet e ardhshme të anëtarësimit duhet të përmbajnë masa më të forta për të parandaluar kthimin prapa në fushën e sundimit të ligjit, demokracisë dhe të drejtave themelore.
Ndryshim edhe në mënyrën e funksionimit të Komisionit Evropian
Një tjetër propozim i rëndësishëm lidhet me numrin e komisionarëve.
Sipas draftit të strategjisë, në të ardhmen mund të mos zbatohet më parimi që çdo shtet anëtar të ketë automatikisht një komisionar.
Në vend të kësaj, Komisioni do të mund të përbëhej nga një numër komisionarësh i barabartë me rreth dy të tretat e numrit të shteteve anëtare, me një sistem rotacioni të barabartë.
Kjo do të nënkuptonte ndryshime në mënyrën se si përfaqësohen shtetet brenda Komisionit Evropian në një BE me më shumë anëtarë.
Më shumë vendime me shumicë të kualifikuar
Komisioni po shqyrton gjithashtu zgjerimin e përdorimit të votimit me shumicë të kualifikuar.
Sipas draftit, ky sistem mund të përdoret edhe në disa hapa të ndërmjetëm të procesit të zgjerimit, përfshirë:
- hapjen e kapitujve të negociatave;
- mbylljen e kapitujve;
- vendime të tjera që lidhen me ecurinë e negociatave.
Ndërsa vendimi përfundimtar për pranimin e një shteti të ri në BE do të vazhdonte të kërkonte unanimitet, sipas propozimit të përshkruar në draft.
Aktualisht, procesi i anëtarësimit kërkon vendime unanime të shteteve anëtare në disa etapa kyçe. Komisioni Evropian shpjegon se hapja e negociatave, mbyllja përfundimtare dhe ratifikimi i Traktatit të Anëtarësimit përfshijnë procedura të ndryshme në institucionet e BE-së dhe në shtetet anëtare.
Çfarë do të thotë kjo për Kosovën?
Për Kosovën, këto ndryshime janë të rëndësishme në aspektin institucional, por nuk ndryshojnë vetvetiu kushtet aktuale për anëtarësim.
Kosova mbetet në procesin e afrimit me Bashkimin Evropian dhe Komisioni Evropian e rendit atë ndër partnerët e zgjerimit.
Para çdo anëtarësimi, një vend kandidat duhet të përmbushë kriteret e BE-së, përfshirë funksionimin e institucioneve demokratike, sundimin e ligjit, respektimin e të drejtave themelore dhe kapacitetin për të zbatuar rregullat e Bashkimit Evropian.
Prandaj, ndryshimet e propozuara kanë të bëjnë kryesisht me arkitekturën institucionale të BE-së dhe mënyrën se si do të funksionojë një Union me më shumë anëtarë, ndërsa vendet kandidate vazhdojnë të përballen me kërkesat dhe reformat e përcaktuara në procesin e tyre të anëtarësimit.
Ende nuk është vendim përfundimtar
Një pikë e rëndësishme është se dokumenti i përmendur është draft-strategji.
Komisioni Evropian ende duhet ta miratojë dhe publikojë strategjinë përfundimtare. Më pas, çdo ndryshim që prek traktatet, kompetencat e institucioneve apo mënyrën e votimit do të kërkonte procedurat përkatëse të miratimit nga shtetet anëtare.
Prandaj, propozimet për kufizimin e përkohshëm të vetos së anëtarëve të rinj, përdorimin më të gjerë të shumicës së kualifikuar dhe ndryshimin e përbërjes së Komisionit Evropian nuk duhet të konsiderohen ende si rregulla të reja të BE-së.
Thelbi i strategjisë së propozuar është që zgjerimi i ardhshëm të shoqërohet jo vetëm me reforma në vendet kandidate, por edhe me ndryshime në mënyrën se si vetë Bashkimi Evropian merr vendime dhe funksionon me një numër më të madh shtetesh anëtare.
