Nga një djalë që merrte libra me tramvaj në Baltimore, në një nga zyrat më të fuqishme të botës. John Bolton, ish-këshilltari për siguri kombëtare i SHBA-së, flet për BBC mbi Kosovën, Serbinë, Ballkanin, rolin e Evropës dhe ndikimin rus e kinez në rajon.
Teksa rrezet e mëngjesit depërtojnë në zyrën e tij në Uashington, John Bolton lidhet online në kohën e caktuar, me përpikëri ushtarake. Në moshën 78-vjeçare, diplomati veteran jep përshtypjen e një njeriu që ende e ndjek nga afër politikën globale — përfshirë edhe Ballkanin.
Bolton ka shërbyer në administratat e Ronald Reagan, George H.W. Bush, George W. Bush dhe Donald Trump. Pavarësisht përvojës së gjatë, ai beson se Ballkani nuk ka marrë kurrë vëmendjen që meriton nga Uashingtoni.
“Kur nuk i kushton vëmendje Ballkanit, situata mund të dalë jashtë kontrollit”
BBC: A mendoni se SHBA-ja i ka kushtuar mjaftueshëm vëmendje Ballkanit?
John Bolton:
“Jo. Kur një situatë nuk duket aq e keqe, Uashingtoni shpesh e zhvendos fokusin diku tjetër, aty ku gjërat duken më urgjente. Por nëse nuk i kushton vëmendje një rajoni, situata mund të dalë jashtë kontrollit. Kjo ndodhi në mënyrën më dramatike me Ukrainën.”
Pozicioni i fundit zyrtar i Boltonit ishte si këshilltar për siguri kombëtare gjatë mandatit të parë të Donald Trump, nga prilli 2018 deri në shtator 2019.
Megjithatë, marrëdhënia e tij me Trump u përkeqësua pas largimit nga detyra. Në vitin 2020 ai botoi një libër ku e përshkroi Trump si të paaftë për të përballuar sfidat globale.
Në tetor 2025, Departamenti amerikan i Drejtësisë ngriti padi ndaj Boltonit për keqpërdorim të dyshuar të dokumenteve të klasifikuara dhe rrjedhje informacioni sekret. Ai i mohon akuzat dhe pretendon se bëhet fjalë për hakmarrje politike.
“Nëse Kosova dhe Serbia bien dakord, pse t’i pengojmë?”
Bolton kujton debatin e vitit 2018 për mundësinë e shkëmbimit territorial mes Kosovës dhe Serbisë — një ide që shkaktoi polemika të forta.
Në atë kohë, Hashim Thaçi ishte president i Kosovës, Ramush Haradinaj kryeministër, ndërsa Aleksandar Vuçiç president i Serbisë.
BBC: A ishte realisht e mundur marrëveshja për shkëmbim territoresh?
John Bolton:
“Në atë kohë dukej se lidershipet politike në Serbi dhe Kosovë ishin të gatshme të eksploronin opsione. Por, ndoshta lidershipi i Kosovës e mbivlerësoi aftësinë për ta çuar përpara një marrëveshje.”
“Ndërkohë, evropianët e bënë të qartë se nuk donin ndryshim kufijsh.”
Ideja parashihte që veriu i Kosovës t’i kalonte Serbisë, ndërsa Lugina e Preshevës t’i bashkohej Kosovës.
Bolton thotë se SHBA-ja nuk po impononte zgjidhje.
John Bolton:
“Ua thashë evropianëve qartë: ne nuk po vizatojmë harta dhe nuk po imponojmë asnjë opsion. Por nëse dy qeveri arrijnë një marrëveshje, pse duhet t’i ndalojmë?”
Megjithatë, ideja hasi në kundërshtim të fortë si në Prishtinë ashtu edhe në Beograd. Brenda Bashkimit Evropian, Gjermania e Angela Merkel ishte ndër kundërshtarët më të vendosur.
Bolton skeptik ndaj BE-së: “Amerika shihet si ndërmjetës më neutral”
Dialogu Kosovë–Serbi vazhdon nën ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian, por Bolton nuk është shumë optimist për qasjen evropiane.
John Bolton:
“BE-ja ka idenë e vet për mënyrën se si duhet të duken marrëdhëniet Kosovë–Serbi. Kjo mund t’u përshtatet atyre, por jo domosdoshmërisht palëve.”
“Ndryshe nga evropianët, që historikisht kanë qenë shumë të përfshirë në Ballkan, Amerika shpesh shihet si një ndërmjetës më neutral dhe më i ndershëm.”
“SHBA-ja ende nuk e ka Ballkanin prioritet”
Një tregues i mungesës së fokusit amerikan ndaj rajonit, sipas raportimit, është fakti se SHBA-ja ende nuk ka ambasadorë në disa vende të Ballkanit, përfshirë Kosovën, Serbinë, Bosnjë-Hercegovinën, Malin e Zi, Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut.
Bolton beson se administratat amerikane duhet të kuptojnë më mirë dinamikat politike lokale.
John Bolton:
“Ka politikanë që lulëzojnë në kaos dhe paqëndrueshmëri. Kjo krijon terren për tensione më të mëdha.”
Bosnja mbetet “problemi i përhershëm”
Për Boltonin, Bosnjë-Hercegovina vazhdon të jetë një nyje e pazgjidhur.
John Bolton:
“Ka ndarje historike të thella në Bosnjë. Nëse do të kishte një zgjidhje të shpejtë, ajo do të ishte gjetur që në fillim të viteve ’90.”
Stabilitet apo demokraci?
Bolton pranon se diplomacia shpesh favorizon stabilitetin mbi demokracinë.
BBC: A tolerojnë fuqitë e mëdha regjime problematike për hir të stabilitetit?
John Bolton:
“Po, shpesh ndodh kështu. Stabiliteti është i parashikueshëm. Paqëndrueshmëria është e paparashikueshme.”
“Por fakti që një qeveri autoritare bie dhe krijohet një periudhë pasigurie, nuk do të thotë automatikisht se kjo është diçka e keqe.”
Duke folur për Serbinë, ai thekson se neglizhimi i problemeve mund t’i përkeqësojë ato.
“Në sipërfaqe mund të duket gjithçka stabile, por nën sipërfaqe mund të vlojë.”
Rusia dhe Kina në Ballkan
Bolton mbetet kritik ndaj ndikimit rus dhe kinez në rajon.
John Bolton:
“Boshti Pekin-Moskë ka interes të qartë për dobësimin e NATO-s dhe Bashkimit Evropian.”
Për Rusinë, ai argumenton se Ballkani mbetet një terren potencial për destabilizim, sidomos për shkak të luftës në Ukrainë.
Ndërsa për Kinën, ai përmend strategjinë e investimeve dhe kredive.
John Bolton:
“Kjo quhet diplomaci e borxhit. Kushtet fillimisht duken të favorshme, por në fund përfitojnë kryesisht kinezët dhe kjo u jep ndikim të madh politik.”
Sipas AidData, Serbia ka marrë 7.7 miliardë dollarë nga Kina mes viteve 2000 dhe 2022, kryesisht për infrastrukturë, energji dhe miniera.
Përplasja me Trump dhe Irani
Edhe vite pas largimit nga administrata Trump, Bolton mbetet kritik.
John Bolton:
“Ndryshimi i plotë i regjimit në Iran është parakusht për paqe në Lindjen e Mesme.”
Sipas tij, përpjekjet e Trump për armëpushim me Iranin nuk udhëhiqen nga strategjia globale.
“Nuk është gjeopolitika që e shtyn drejt armëpushimit, por çmimet e karburantit në pikat amerikane të benzinës.”
Kosova dhe njohjet ndërkombëtare
Tetëmbëdhjetë vjet pas shpalljes së pavarësisë, Kosova mbetet ende jashtë Kombeve të Bashkuara.
Prishtina pretendon se është njohur nga 121 shtete, ndërsa Beogradi thotë se numri është dukshëm më i ulët.
Pesë vende të Bashkimit Evropian ende nuk e njohin Kosovën: Spanja, Sllovakia, Greqia, Qiproja dhe Rumania.
Ndër fuqitë botërore që nuk e njohin janë Rusia, Kina, India dhe Brazili.
Megjithatë, Kosova është anëtare e organizatave si FMN, Banka Botërore dhe FIFA.Burimi: https://www.bbc.com/serbian/