Tonelata ari po zhvendosen nga Amerika drejt Europës, ndërsa bankat qendrore europiane po rishikojnë vendet ku mbajnë rezervat e tyre. Pas këtyre lëvizjeve qëndrojnë shqetësimet për paqëndrueshmërinë gjeopolitike, por edhe nevoja që ari të jetë sa më i aksesueshëm në rast krizash.
Banka Qendrore e Holandës ka konfirmuar së fundmi se ka zhvendosur një pjesë të rezervave të saj të arit nga Amerika e Veriut drejt Europës, duke argumentuar se kjo e bën vendin “më të përgatitur për kriza serioze”.
Rreth 86 tonë nga afro 313 tonë ar që Holanda mbante në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada janë zhvendosur në Londër. Sipas bankës, vendimi është marrë për shkak të rritjes së paqëndrueshmërisë gjeopolitike dhe synon që rezervat të jenë më lehtësisht të disponueshme në rast emergjence.
A po përgatitet Europa për një krizë të madhe?
Vendimi i Holandës ka ngritur pikëpyetje nëse bankat qendrore europiane po presin një goditje të madhe ekonomike apo financiare.
Sipas analizave të publikuara nga BBC, nuk ka shenja se autoritetet holandeze po presin një krizë të caktuar. Lëvizja shihet më shumë si një përgjigje ndaj një bote gjithnjë e më të paqëndrueshme dhe të paparashikueshme.
Konfliktet ushtarake, tensionet tregtare dhe pasiguria ekonomike po i shtyjnë shtetet të rishikojnë jo vetëm madhësinë e rezervave të tyre të arit, por edhe vendndodhjen e tyre.
Holanda nuk është e vetme në këtë drejtim.
Franca ka njoftuar më herët këtë vit se ka rikthyer në vend një pjesë të rezervave të arit që mbaheshin në Shtetet e Bashkuara.
Edhe Banka Qendrore e Gjermanisë – Bundesbank, gjatë një procesi disa-vjeçar të përfunduar në vitin 2016, zhvendosi më shumë se 216 tonë ar nga jashtë vendit: rreth 111 tonë nga Nju Jorku dhe 105 tonë nga Parisi.
“Nuk mendoj se po na kanoset ndonjë katastrofë”
Zhvendosja e rezervave të arit nuk është një fenomen i ri.
Edhe gjatë periudhave të mëparshme të pasigurisë globale, bankat qendrore kanë ndryshuar vendndodhjen e rezervave të tyre.
Analistët e Goldman Sachs, Lina Thomas dhe Dan Stryven, kanë kujtuar se gjatë Luftës së Ftohtë disa banka qendrore europiane zhvendosën një pjesë të rezervave të arit në Nju Jork.
Joseph Cavatoni, strateg i lartë i tregjeve në World Gold Council, vlerëson se luftërat dhe tensionet tregtare ndikojnë në vendime të tilla, por nuk janë domosdoshmërisht arsyeja kryesore.
Në llogari hyjnë edhe inflacioni, normat e interesit, likuiditeti i tregut dhe mundësia për ta shitur ose blerë shpejt arin.
“Duket më shumë se bankat qendrore po kuptojnë më mirë se si duhet të administrohen rezervat, si mund të rriten ato dhe si mund të përfitohet sa më shumë prej tyre”, ka deklaruar Cavatoni.
Pse ari holandez u zhvendos në Londër?
Ari i larguar nga Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja mes muajve mars dhe gusht tashmë ndodhet në kasafortat e Bankës së Anglisë në Londër.
Guvernatori i Bankës Qendrore të Holandës, Olaf Sleijpen, ka thënë se synimi është që vendi të ketë kapacitet më të madh për t’u përballur me krizat.
“Shpresojmë që të mos na duhet ta përdorim kurrë, por duhet të forcojmë aftësinë tonë për t’u përballur me krizat dhe të jemi të përgatitur”, është shprehur ai.
Londra nuk është zgjedhur rastësisht.
Qyteti është një nga qendrat më të mëdha në botë për tregtimin e arit. Në rast krize, një bankë qendrore që ka nevojë të shesë ose të blejë shpejt ar mund të përfitojë nga një prej tregjeve më likuide në botë.
Pikërisht për këtë arsye, Banka e Anglisë është një nga vendet më të rëndësishme për ruajtjen e rezervave ndërkombëtare të arit.
Në kasafortat e saj, nën godinën rreth 300-vjeçare në qendër të Londrës, ruhen rreth 400 mijë shufra ari, me një vlerë totale prej më shumë se 200 miliardë paundësh.
Sipas studimeve të World Gold Council, Banka e Anglisë mbetet një nga vendet më të preferuara në botë për ruajtjen e arit.
Megjithatë, bankat qendrore po përpiqen gjithnjë e më shumë që të mos i përqendrojnë të gjitha rezervat në një vend të vetëm.
Si zhvendosen dhjetëra tonë ar nga një shtet në tjetrin?
Zhvendosja e rezervave nuk do të thotë gjithmonë se kamionë ose avionë të mbushur me ar duhet të kalojnë fizikisht Atlantikun.
Në rastin e Holandës, për shembull, rreth 59 tonë ar që mbaheshin në Nju Jork u shitën, ndërsa një sasi e barabartë u ble në Londër.
Në këtë mënyrë, ari nuk kishte nevojë të transportohej fizikisht nga Shtetet e Bashkuara në Britani.
Por një pjesë e operacionit përfshiu edhe transport real.
Më shumë se 27 tonë ar u transferuan fizikisht nga SHBA-ja dhe Kanadaja drejt qytetit holandez Zeist. Më pas, një sasi e ngjashme u dërgua nga Zeisti drejt Londrës.
Kompanitë që merren me transportin ndërkombëtar të arit japin shumë pak detaje për mënyrën se si realizohen këto operacione.
Për arsye sigurie, itineraret, mjetet e transportit dhe procedurat mbahen konfidenciale. Operacionet planifikohen në mënyrë të detajuar për të minimizuar çdo rrezik.
Sipas Cavatonit, mënyra më e thjeshtë për një bankë qendrore është shpesh shitja e arit në një treg dhe blerja e një sasie të barabartë në një treg tjetër.
Pra, rezervat mund të zhvendosen edhe përmes transaksioneve financiare, pa pasur nevojë që shufrat të transportohen fizikisht.
Mbajtja e arit brenda vendit kushton
Vetëm një numër i kufizuar kompanish janë të specializuara në transportimin ndërkombëtar të arit.
Një prej tyre, Brink’s Global Services, ka raportuar rritje të kërkesës nga klientë institucionalë, përfshirë bankat qendrore.
Sipas drejtuesit të kompanisë, Nader Antar, rritja e pasigurisë gjeopolitike dhe ekonomike, së bashku me rolin gjithnjë e më të madh të arit si rezervë strategjike, duket se po kontribuojnë në këtë tendencë.
Por rikthimi i arit në territorin kombëtar nuk është domosdoshmërisht zgjidhja më e mirë apo më e lirë.
Ruajtja e rezervave brenda vendit kërkon investime të konsiderueshme në siguri fizike, sisteme kontrolli, auditim dhe sigurime.
Për bankat qendrore më të vogla, këto shpenzime mund të jenë të larta në raport me sasinë e arit që zotërojnë.
Nuk është domosdoshmërisht shenjë e një katastrofe
Lëvizjet e fundit të arit nuk duhet të interpretohen automatikisht si shenjë se Europa po përgatitet për një katastrofë ekonomike apo financiare.
Ato tregojnë, megjithatë, se bankat qendrore po i kushtojnë gjithnjë e më shumë rëndësi menaxhimit të rezervave të arit, në një periudhë të karakterizuar nga luftërat, tensionet tregtare, inflacioni dhe pasiguria ekonomike.
Me bankat qendrore që po blejnë gjithnjë e më shumë ar, pyetja nuk është më vetëm sa ar duhet të kenë, por edhe ku duhet ta ruajnë atë dhe sa shpejt mund ta përdorin në rast krize.
Për Europën, zhvendosja e arit nga Amerika drejt qendrave europiane të tregtimit dhe ruajtjes duket se është më shumë një strategji për diversifikimin dhe aksesin e shpejtë në rezerva, sesa një paralajmërim për një krizë të menjëhershme.
