Një seri zhvillimesh të regjistruara ditët e fundit në disa vende evropiane ka rritur shqetësimet për mundësinë e një përshkallëzimi të luftës në Ukrainë dhe për skenarë ku Rusia mund të testojë reagimin e NATO-s përmes veprimeve të kufizuara ose hibride, pa kaluar domosdoshmërisht në një konflikt të hapur me Aleancën.
Në qendër të vëmendjes janë stërvitjet ushtarake të Bjellorusisë pranë kufijve me Poloninë dhe Lituaninë, paralajmërimet e kryeministrit polak Donald Tusk, vlerësimet e presidentit francez Emmanuel Macron për kërcënimet hibride ruse dhe një incident ajror në Lituani, ku një avion italian i NATO-s rrëzoi një dron të dyshuar me origjinë ruse.
Bjellorusia zhvilloi nga 15 deri më 18 shtator një stërvitje katërditore ushtarake pranë kufijve me Poloninë dhe Lituaninë. Në të morën pjesë njësi të mekanizuara dhe të blinduara, ndërsa trupat u trajnuan për mbrojtjen e kufijve, përballimin e sabotimeve dhe kundërvënien ndaj dronëve.
Një pjesë e manovrave u zhvillua pranë korridorit të Suwalkit, një brez rreth 104 kilometra i gjatë në kufirin Poloni-Lituani, mes Bjellorusisë dhe enklavës ruse të Kaliningradit. Kjo zonë konsiderohet e rëndësishme për NATO-n, pasi përbën lidhjen e vetme tokësore të vendeve baltike me pjesën tjetër të territorit të Aleancës. Ministria bjelloruse e Mbrojtjes i ka përshkruar stërvitjet si mbrojtëse dhe ka mohuar se ato lidhen me përgatitje për operacione sulmuese.
Paralajmërimi i Tuskut
Kryeministri i Polonisë, Donald Tusk, ka dhënë një nga paralajmërimet më të drejtpërdrejta në ditët e fundit.
Duke folur në parlament më 17 shtator, Tusk tha se, sipas vlerësimeve të inteligjencës, ekziston rreziku që Rusia të kryejë sulme hibride me dronë ose raketa ndaj vendeve të NATO-s që mbështesin Ukrainën, përfshirë Poloninë.
Sipas tij, një prej skenarëve të mundshëm do të ishte që sulmet të paraqiteshin më pas si “aksidente”, duke krijuar pasiguri mes aleatëve lidhur me natyrën e incidentit dhe reagimin kolektiv të NATO-s.
Tusk tha se një veprim i tillë mund të synojë testimin e vendosmërisë së Aleancës dhe të krijojë dyshime rreth zbatimit të nenit 5, i cili parashikon mbrojtjen kolektive të vendeve anëtare.
Macron: Kërcënimi hibrid rus është intensifikuar
Në Francë, presidenti Emmanuel Macron mblodhi më 18 shtator liderë politikë dhe zyrtarë të lartë për një informim të klasifikuar mbi kërcënimet e sigurisë.
Pas takimit, Macron tha se kërcënimi hibrid rus ndaj Francës dhe Evropës është intensifikuar dhe kërkoi që qeveria të hartojë masa të reja për mbrojtjen e infrastrukturës kritike dhe objekteve të ndjeshme, veçanërisht nga sulmet me dronë dhe ato kibernetike.
Diskutimi po bëhet në një moment kur disa vende evropiane po përballen me incidente të ndryshme që lidhen me sabotime të dyshuara, sulme kibernetike, dronë dhe ndërhyrje të tjera nën pragun e një konflikti të drejtpërdrejtë.
Droni i rrëzuar në Lituani
Shqetësimet u shtuan edhe pas incidentit të 14 shtatorit në Lituani.
Një avion luftarak italian, pjesë e misionit të NATO-s për mbrojtjen ajrore në krahun lindor të Aleancës, rrëzoi një dron që kishte hyrë në hapësirën ajrore lituaneze. Autoritetet e dyshojnë mjetin për me origjinë ruse, ndërsa të dhënat paraprake tregojnë se ai kishte hyrë në Lituani nga territori i Bjellorusisë. Hetimet përfundimtare për origjinën dhe itinerarin e tij vazhdojnë.
Incidenti është parë nga autoritetet baltike si një tjetër tregues se lufta në Ukrainë mund të prodhojë incidente edhe jashtë territorit ukrainas.
Pse Suwalki është kaq i rëndësishëm?
Korridori i Suwalkit ndodhet në një pozicion strategjik mes Bjellorusisë dhe Kaliningradit. Në veri lidhet me Lituaninë dhe më tej me Letoninë e Estoninë, ndërsa në jug me Poloninë dhe pjesën tjetër të territorit të NATO-s.
Për këtë arsye, çdo krizë që do të prekte këtë zonë do të kishte rëndësi të drejtpërdrejtë për lidhjen tokësore të vendeve baltike me aleatët e tjerë.
Megjithatë, ekzistenca e skenarëve të tillë në planet mbrojtëse nuk do të thotë se Rusia ka marrë vendim për një sulm ndaj NATO-s. Edhe në vlerësimet e fundit evropiane theksohet se nuk ka një konstatim se një sulm i drejtpërdrejtë rus ndaj një vendi të Aleancës është i pashmangshëm ose i afërt.
NATO ndryshon edhe mënyrën e përgatitjes
Përgatitjet evropiane nuk po kufizohen vetëm në ushtri dhe sisteme armatimi.
NATO ka publikuar më 15 shtator kërkesat e përditësuara të qëndrueshmërisë për vitin 2026. Dokumenti kërkon që vendet anëtare të jenë në gjendje të ruajnë funksionimin e institucioneve, furnizimin me ushqim dhe ujë, shërbimet shëndetësore, komunikimet dhe transportin edhe në kushte krize ose konflikti.
Aleanca kërkon gjithashtu plane për përballimin e humbjeve masive, rezerva të ilaçeve dhe produkteve të gjakut, si dhe sisteme të qëndrueshme të komunikimit dhe furnizimit.
Gjermania, Britania dhe Zvicra rishikojnë planet
Në Gjermani, debati është shtrirë edhe te kapacitetet e spitaleve dhe përgatitja për një numër të madh të plagosurish në rast të një krize ushtarake.
Në Britani, kreu i Forcave të Armatosura, sir Richard Knighton, e ka përshkruar periudhën aktuale si më të rrezikshmen e karrierës së tij 35-vjeçare, duke e lidhur këtë me luftën në Ukrainë dhe nevojën për rritjen e aftësisë mbrojtëse dhe qëndrueshmërisë së vendit.
Ndërkaq, Zvicra, ndonëse shtet neutral, miratoi më 18 shtator Strategjinë e re të Politikës së Sigurisë për vitin 2026. Dokumenti fokusohet te forcimi i qëndrueshmërisë, mbrojtja nga kërcënimet hibride dhe rritja e aftësisë mbrojtëse.
Qeveria zvicerane vlerëson se një sulm i drejtpërdrejtë dhe i madh ndaj vendit mbetet i pamundur në të ardhmen e parashikueshme, por paralajmëron se Zvicra mund të përballet me kërcënime me armë me rreze të gjatë, përfshirë dronë dhe raketa balistike.
SHBA: Akuza ndaj pesë personave të lidhur me inteligjencën ruse
Në Shtetet e Bashkuara, Departamenti i Drejtësisë njoftoi më 15 shtator ngritjen e akuzave ndaj pesë personave, të cilët sipas prokurorëve amerikanë punonin për shërbimet ruse të inteligjencës.
Aktakuza pretendon se rrjeti kishte planifikuar mbikëqyrje operative, vrasje të synuara dhe veprime terroriste ndaj infrastrukturës civile dhe ushtarake në vende evropiane të rreshtuara ose të perceptuara si të rreshtuara me Ukrainën. Të akuzuarit mbeten të lirë dhe pretendimet nuk janë provuar ende në gjykatë.
Edhe roli amerikan në Evropë po diskutohet
Në Poloni, presidenti amerikan Donald Trump tha më 17 shtator se Uashingtoni dhe Varshava kanë bërë “përparim të madh” drejt krijimit të një baze të përhershme të ushtrisë amerikane në Poloni, një hap që do të zgjeronte potencialisht praninë amerikane në krahun lindor të NATO-s.
Ndërkohë, në fund të gushtit, drejtori i CIA-s, John Ratcliffe, udhëtoi në Moskë për takime me zyrtarë të inteligjencës ruse. Disa burime perëndimore thanë se ai kishte përcjellë paralajmërim kundër një sulmi ndaj vendeve të NATO-s, ndërsa presidenti Trump i minimizoi publikisht këto raportime dhe tha se udhëtimi ishte rutinë.
Zhvillimet e fundit po e zhvendosin kështu vëmendjen e Evropës nga pyetja nëse një luftë mund të zgjerohet drejt një pyetjeje tjetër: si duhet të përgatiten shtetet për një periudhë ku sulmet kibernetike, sabotimet, dronët, incidentet kufitare dhe goditjet ndaj infrastrukturës mund të ndodhin pa marrë menjëherë formën e një lufte të hapur.
Për momentin, paralajmërimet e zyrtarëve evropianë lidhen me skenarë të mundshëm dhe vlerësime të inteligjencës, jo me një konfirmim se Rusia ka marrë vendim për të sulmuar NATO-n.
