Franca dhe Gjermania po bashkëorganizojnë këtë javë një samit të madh ndërkombëtar për hapësirën në Paris, në një kohë kur Evropa po përballet me një udhëkryq strategjik për të ardhmen e industrisë së saj hapësinore.
Astronautë, drejtues shtetesh dhe përfaqësues të kompanive kryesore të industrisë hapësinore do të mblidhen të mërkurën dhe të enjten në Grand Palais në Paris, në kuadër të samitit të bashkëorganizuar nga Franca dhe Gjermania.
Samiti zhvillohet në një periudhë kur Evropa po përpiqet të forcojë autonominë e saj strategjike në hapësirë dhe të reduktojë varësinë nga teknologjitë dhe kompanitë amerikane. Presidenti francez Emmanuel Macron e ka përshkruar takimin si një mundësi për të bashkuar vendet evropiane rreth një ambicieje të përbashkët dhe për të ndërtuar një vizion për rolin e Evropës në mesin e fuqive kryesore hapësinore deri në vitin 2035.
Sipas presidencës franceze, samiti do të fokusohet në bashkëpunimin ndërkombëtar në hapësirë dhe forcimin e sigurisë hapësinore.
Në vitet e fundit, Evropa ka rritur përpjekjet për të zhvilluar kapacitete të pavarura hapësinore, duke investuar në raketa evropiane dhe duke shtuar financimin për programet hapësinore në nivel kombëtar dhe të Bashkimit Evropian.
Një tjetër fushë që po merr rëndësi është eksplorimi dhe shfrytëzimi i burimeve hënore, që shihet si një mundësi për sigurimin e lëndëve të para kritike dhe burimeve të energjisë në të ardhmen.
Megjithatë, samiti po zhvillohet në një kohë kur Franca dhe Gjermania kanë dallime të dukshme për disa prej projekteve strategjike të hapësirës dhe mbrojtjes.
Kancelari gjerman Friedrich Merz ka konfirmuar se nuk do të marrë pjesë në samit për shkak të angazhimeve të brendshme. Në vend të tij, Gjermania do të përfaqësohet nga ministri i Mbrojtjes, Boris Pistorius, dhe ministrja përgjegjëse për hapësirën, Dorothee Bär.
Mosmarrëveshjet franko-gjermane janë shfaqur edhe në sektorin e mbrojtjes. Në qershor 2026, dy vendet braktisën projektin e Sistemit të Ardhshëm Ajror Luftarak (FCAS), pas vitesh mosmarrëveshjesh rreth drejtimit dhe ndarjes së rolit në program.
Macron ka insistuar vazhdimisht në nevojën që Evropa të ndërtojë autonominë e saj strategjike dhe të mbështesë programe evropiane, përfshirë raketën Ariane 6, në vend që të varet nga kompani amerikane si SpaceX.
Gjermania, ndërkohë, ka treguar më shumë gatishmëri për të përdorur alternativa amerikane, përfshirë SpaceX, veçanërisht kur ato ofrojnë kosto më të ulëta.
Një zhvillim i rëndësishëm për industrinë evropiane ishte edhe lançimi nga startup-i gjerman Isar Aerospace i raketës së parë komerciale që arriti në orbitë nga Evropa kontinentale. Merz e përshkroi këtë zhvillim si “fillimin e një epoke të re”.
Kompanitë amerikane tërhiqen nga samiti
Në prag të samitit, disa kompani amerikane thuhet se u tërhoqën nga eventi. Sipas raportimeve, një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë u kishte paralajmëruar kompanive se pjesëmarrja e tyre mund të interpretohej si mbështetje e heshtur për qëndrimet politike të Bashkimit Evropian.
Një zëdhënës i Ministrisë franceze të Arsimit të Lartë dhe Kërkimit, e cila mbikëqyr politikën hapësinore të Francës, konfirmoi për AFP se SpaceX, Blue Origin, Stoke Space dhe Starcloud ishin tërhequr nga eventi.
Hermann Ludwig Moeller, drejtor i Institutit Evropian të Politikave Hapësinore, e përshkroi Francën si një nga forcat kryesore shtytëse të sektorit hapësinor evropian, duke theksuar mbështetjen e fortë politike për industrinë dhe rëndësinë në rritje të hapësirës.
Sipas tij, hapësira po bëhet gjithnjë e më shumë një fushë strategjike dhe ushtarake, ndërsa konfliktet moderne po marrin karakter hibrid dhe prekin infrastrukturën kritike, energjinë dhe sistemet digjitale.
Teknologjitë hapësinore, përfshirë navigimin satelitor dhe komunikimet, kanë rëndësi të madhe si për përdorimin civil, ashtu edhe për atë ushtarak. Lufta në Ukrainë ka nxjerrë në pah edhe më shumë rëndësinë strategjike të këtyre sistemeve.
Varësia e Ukrainës nga rrjeti satelitor Starlink i Elon Musk pas pushtimit rus ka treguar se sa të rëndësishme janë shërbimet hapësinore gjatë konflikteve, veçanërisht kur infrastruktura tokësore dëmtohet ose shkatërrohet.
Ky realitet ka nxitur edhe përpjekjet e Evropës për të zhvilluar kapacitete të pavarura satelitore, përfshirë IRIS², një konstelacion evropian i sigurt për komunikime satelitore.
