Marrëdhëniet mes Spanjës dhe Marokut po hyjnë në një fazë të re tensioni, ndërsa pretendimet e Rabatit ndaj qyteteve spanjolle të Ceutës dhe Melillës po rikthehen në qendër të debatit politik në Madrid.
Kryeministri spanjoll Pedro Sánchez po përballet me presion në rritje nga opozita dhe nga disa partnerë të tij politikë, të cilët e akuzojnë për një qasje tepër të butë ndaj Marokut. Situata është bërë edhe më e ndërlikuar pas fluksit të madh të migrantëve drejt Ceutës gjatë kësaj vere.
Deklaratat nga Rabati ndezin debatin
Tensionet u shtuan pas një ceremonie në pallatin mbretëror në Rabat, ku ministri maroken i Çështjeve Islame, Ahmed Toufiq, iu referua një figure fetare të shekullit XV si simbol për marokenët që të “çlirojnë qytetet e pushtuara”.
Deklarata u interpretua në Spanjë si një referencë ndaj Ceutës dhe Melillës, dy qyteteve autonome spanjolle në Afrikën e Veriut, ku jetojnë rreth 170 mijë banorë.
Vetëm pak ditë më parë, ministri maroken i Drejtësisë, Abdellatif Ouahbi, kishte bërë thirrje që Spanja dhe Maroku të diskutonin të ardhmen e dy qyteteve, duke iu referuar pretendimeve historike dhe gjeografike të Rabatit.
Opozita akuzon Sánchez për dobësi
Kreu i Partisë Popullore, Alberto Núñez Feijóo, ka ashpërsuar gjuhën ndaj kryeministrit.
“Sánchez sillet më shumë si një subjekt i Marokut sesa si kryeministër i Spanjës.”
Feijóo ka deklaruar gjithashtu se Spanja nuk mund të pranojë “shantazh dhe kërcënime” nga fqinji i saj jugor.
Edhe lideri i Vox-it, Santiago Abascal, ka përdorur gjuhë shumë më të ashpër, duke i cilësuar zhvillimet në Ceuta si një “akt lufte” të nxitur nga Maroku.
Ndërkohë, Podemos e ka përshkruar situatën si një “akt armiqësor të luftës hibride”, ndërsa Sumar ka kërkuar madje që të rishikohet pjesëmarrja e Marokut si bashkëorganizator i Kupës së Botës 2030, së bashku me Spanjën dhe Portugalinë.
Pse Sánchez po shmang përplasjen me Rabatin?
Pavarësisht presionit të brendshëm, Madridi ka arsye të forta strategjike për të ruajtur marrëdhënie të qëndrueshme me Marokun.
Rabat është partner i rëndësishëm për Spanjën në:
- kontrollin e migracionit;
- luftën kundër trafikut të drogës;
- luftën kundër terrorizmit;
- tregtinë dhe investimet;
- sigurinë e Mesdheut dhe Afrikës së Veriut.
Qeveria e Sánchez ka refuzuar deri tani ta akuzojë drejtpërdrejt Marokun për organizimin e flukseve migratore drejt Ceutës, duke vënë theksin te rrjetet e kontrabandës dhe dezinformimi në rrjetet sociale.
Por kjo qasje po shkakton gjithnjë e më shumë pakënaqësi në Madrid.
Çështja e Saharasë Perëndimore
Një nga pikat më të rëndësishme të krizës është vendimi i Sánchez në vitin 2022 për të mbështetur planin e Marokut për Saharanë Perëndimore.
Ky vendim i dha fund një politike shumëvjeçare të neutralitetit spanjoll dhe u pa si përpjekje për të siguruar bashkëpunimin e Rabatit në çështjen e migracionit dhe sigurisë.
Në vitin 2021, Spanja ishte përballur me një nga krizat më serioze kur rreth 10 mijë migrantë kaluan drejt Ceutës brenda pak orësh, pasi autoritetet marokene lehtësuan kontrollin kufitar.
Tani, disa analistë argumentojnë se lëshimet e Madridit në çështjen e Saharasë Perëndimore mund ta kenë bindur Rabatin se presioni ndaj Spanjës funksionon.
Faktori Trump
Një dimension tjetër i kësaj krize është marrëdhënia e ngushtë mes Marokut dhe administratës së Donald Trump.
Rabat ka punuar intensivisht për të ruajtur marrëdhënie të mira me Uashingtonin dhe Izraelin, ndërsa Sánchez ka pasur përplasje të hapura me Trumpin për çështje të politikës së jashtme, përfshirë Iranin dhe Gazën.
Kjo ka ushqyer në Spanjë teorinë se Maroku mund të ketë fituar hapësirë më të madhe strategjike përballë Madridit.
Megjithatë, nuk ka prova publike që SHBA-ja apo Izraeli po koordinojnë me Marokun për të destabilizuar qeverinë spanjolle. Kjo mbetet një interpretim politik dhe analitik, jo një fakt i konfirmuar.
Ceuta dhe Melilla – pika më e ndjeshme
Për Spanjën, pretendimet marokene ndaj Ceutës dhe Melillës janë veçanërisht të ndjeshme për shkak të historisë.
Madridit i kujtohet ende “Marshi i Gjelbër” i vitit 1975, kur dhjetëra mijëra marokenë marshuan drejt Saharasë Perëndimore dhe Spanja përfundimisht u tërhoq nga territori.
Sot, ideja e një përshkallëzimi të ngjashëm në Ceuta apo Melilla konsiderohet ende larg një konflikti të drejtpërdrejtë, por presioni politik, migrator dhe diplomatik është real.
Një ish-ambasador spanjoll në Marok dhe ish-drejtues i inteligjencës spanjolle, Jorge Dezcallar, ka paralajmëruar se Rabati mund t’i interpretojë lëshimet e vazhdueshme të Madridit si shenjë dobësie.
Një marrëdhënie ku të dyja palët kanë nevojë për njëra-tjetrën
Paradoksi është se Spanja është ekonomikisht shumë më e fuqishme se Maroku, por Rabati ka disa mjete të rëndësishme presioni.
Maroku ndodhet në pozitën strategjike për të ndikuar në:
migracion → siguri → drogë → tregti → Sahara Perëndimore → Ceuta dhe Melilla.
Pikërisht këtu qëndron problemi për Sánchez-in: një përplasje e hapur me Rabatin mund t’i kushtojë Spanjës në fusha ku Madridi ka nevojë për bashkëpunim.
Por edhe politika e lëshimeve ka një çmim të vetin.
Çfarë mund të ndodhë më tej?
Me zgjedhjet e ardhshme në horizont dhe me Feijóo që aktualisht shihet si një prej favoritëve për të marrë drejtimin e qeverisë, çështja marokene mund të shndërrohet në një prej temave kryesore të politikës së jashtme spanjolle.
Nëse qeveria e ardhshme përfshin Vox-in ose mbështetet prej tij, qëndrimi i Madridit ndaj Ceutës, Melillës, migracionit dhe Saharasë Perëndimore mund të bëhet dukshëm më i ashpër.
Kjo krijon një dilemë strategjike për Rabatin: presioni ndaj Sánchez-it mund të dobësojë qeverinë aktuale, por një qeveri e ardhshme e udhëhequr nga Feijóo dhe e varur nga e djathta radikale mund të jetë shumë më pak e gatshme për kompromis.
Në thelb, konflikti nuk është vetëm për migracionin. Beteja më e madhe është për atë se kush përcakton kufijtë e tolerancës strategjike të Spanjës ndaj Marokut. Dhe Ceuta e Melilla janë pikat ku kjo vijë e kuqe bëhet më e dukshme.
