Komisionerja evropiane për Zgjerimin kërkon ndryshimin e metodologjisë së zgjerimit për t’i dhënë fund logjikës “gjithçka ose asgjë”
Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, ka paraqitur idetë kryesore për rishikimin e procesit të zgjerimit të Bashkimit Evropian, duke propozuar një qasje më fleksibile që do t’u mundësonte vendeve kandidate të integrohen gradualisht në struktura të BE-së edhe para anëtarësimit të plotë.
Duke folur në Konferencën e Ambasadorëve Kroatë në Zagreb, Kos tha se “bota ka ndryshuar dhe zgjerimi duhet të ndryshojë bashkë me të”, duke e cilësuar periudhën aktuale si një “Moment të ri të Helsinkit” për Evropën.
Sipas saj, Komisioni Evropian duhet të përgatitet për një BE me më shumë se 30 shtete anëtare, ndërsa vendet kandidate afrohen me përfundimin e negociatave të anëtarësimit.
Kos përmendi përparimin e Malit të Zi dhe Shqipërisë, si dhe zhvillimet në proceset e anëtarësimit të Ukrainës dhe Moldavisë.
Katër prioritetet për reformimin e zgjerimit
Kos identifikoi katër fusha kryesore ku BE-ja duhet të veprojë:
1. Reforma të brendshme të BE-së
Një Bashkim Evropian më i madh, sipas saj, duhet të jetë më efikas në vendimmarrje dhe më i aftë për të reaguar në kohë krizash.
Kos sugjeroi që disa ndryshime institucionale mund të realizohen pa ndryshuar traktatet e BE-së, përfshirë kufizimin e rasteve kur një shtet i vetëm mund të bllokojë vendimmarrjen e përbashkët.
Ajo përmendi gjithashtu përdorimin më të gjerë të mekanizmit të bashkëpunimit të zgjeruar, i cili u mundëson një grupi shtetesh anëtare të ecë përpara me iniciativa të caktuara edhe kur vendet e tjera nuk janë të gatshme t’i bashkohen.
2. Mbrojtje më të forta për demokracinë dhe sundimin e ligjit
Një tjetër prioritet është forcimi i mekanizmave që garantojnë respektimin e vlerave themelore të BE-së edhe pas anëtarësimit të vendeve të reja.
Kos paralajmëroi se BE-ja duhet të shmangë mundësinë që vende që nuk respektojnë më standardet demokratike të minojnë vlerat e Unionit.
Ajo e krahasoi këtë rrezik me një “kalë Troje”, duke theksuar se mbrojtjet duhet të funksionojnë jo vetëm në momentin e anëtarësimit, por edhe 10 apo 20 vjet më vonë.
Megjithatë, kjo ide mund të shkaktojë debat, pasi ekziston rreziku i krijimit të një sistemi ku disa vende të reja do të trajtoheshin si anëtarë të një niveli tjetër.
Integrim gradual në vend të logjikës “gjithçka ose asgjë”
Një nga propozimet më të rëndësishme të Kos është ndryshimi i metodologjisë së zgjerimit.
Sipas saj, procesi i anëtarësimit nuk duhet të funksionojë vetëm mbi parimin “gjithçka ose asgjë”, pasi negociatat mund të zgjasin me vite apo edhe dekada.
Në vend të kësaj, vendet kandidate duhet të kenë mundësi të përfitojnë gradualisht nga integrimi në tregun dhe strukturat evropiane.
“Na duhet një qasje më e strukturuar për të kapërcyer kohën që nuk kemi më. Duhet të kërkojmë mënyra më ambicioze për integrim gradual”, tha Kos.
Ndër përfitimet që vendet kandidate mund të marrin më herët ajo përmendi anëtarësimin në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA) dhe lidhjen me rrjetet energjetike të BE-së.
Megjithatë, Kos vlerësoi se këto hapa, edhe pse pozitivë, nuk janë të mjaftueshëm.
Ukraina e bën reformën edhe më urgjente
Nevoja për një metodologji të re është bërë edhe më e rëndësishme me nisjen e procesit të anëtarësimit të Ukrainës.
Shtetet anëtare po shqyrtojnë mënyra se si Kievi mund të ankorohet në mënyrë të qëndrueshme në strukturat evropiane, ndërsa perspektiva e integrimit evropian dhe garancive të sigurisë mund të luajë rol në një marrëveshje të ardhshme paqeje me Rusinë.
Në këtë kontekst, integrimi gradual mund të shërbejë si një urë mes statusit të vendit kandidat dhe anëtarësimit të plotë.
Masa kalimtare për mbrojtjen e vendeve anëtare
Kos theksoi gjithashtu nevojën për masa kalimtare për të menaxhuar ndikimin që anëtarët e rinj do të kenë mbi vendet ekzistuese.
Këto masa mund të përdoren për të mbrojtur sektorë të caktuar ekonomikë dhe për të siguruar që zgjerimi të mos krijojë tronditje të menjëhershme në tregjet e BE-së.
Një çështje tjetër e ndjeshme është buxheti i Bashkimit Evropian, pasi anëtarësimi i vendeve të reja do të ndikojë drejtpërdrejt në shpërndarjen e fondeve evropiane.
Pikërisht mënyra se si anëtarët e rinj do të përfshihen në buxhetin e BE-së pritet të jetë një nga temat më të vështira në negociatat për Kornizën e ardhshme Financiare Shumëvjeçare.
Çfarë do të thotë kjo për Ballkanin Perëndimor?
Propozimi i Marta Kos mund të ketë rëndësi të veçantë për Ballkanin Perëndimor, pasi një proces më gradual do t’u mundësonte vendeve kandidate të përfitonin nga integrimi evropian përpara anëtarësimit të plotë.
Në këtë kuadër, Mali i Zi dhe Shqipëria aktualisht paraqiten si ndër vendet që kanë bërë përparimin më të madh në procesin e negociatave.
Për vendet e tjera të rajonit, përfshirë Kosovën, një model i tillë do të nënkuptonte se integrimi evropian mund të mos shihet më vetëm si një objektiv përfundimtar, por si një proces me përfitime konkrete dhe të matshme në çdo fazë.
Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse shtetet anëtare do të arrijnë konsensus për ndryshimet e propozuara, veçanërisht për reformimin e vendimmarrjes, mbrojtjen e sundimit të ligjit dhe mënyrën e financimit të një BE-je që mund të ketë mbi 30 anëtarë.
