Më shumë se 16 mijë civilë ukrainas të ndaluar nga Rusia që prej fillimit të pushtimit të plotë të Ukrainës në vitin 2022, ende janë të privuar nga liria, ndërsa një pjesë e tyre mbahen në izolim dhe në kushte që, sipas Kombeve të Bashkuara, shkelin të drejtën ndërkombëtare.
Të dhënat u prezantuan nga Claudia Fuentes Julio, ndihmëssekretare e përgjithshme e OKB-së për të drejtat e njeriut, gjatë një takimi joformal të Këshillit të Sigurimit të OKB-së të thirrur nga Letonia dhe Mbretëria e Bashkuar.
Sipas saj, tortura dhe keqtrajtimi i përhapur dhe sistematik i të paraburgosurve civilë ukrainas dhe i të burgosurve ukrainas të luftës vazhdon, duke përfshirë edhe raste të dhunës seksuale.
Mbi 95% e të burgosurve ukrainas raportuan tortura
Që nga fillimi i pushtimit, personeli i OKB-së për të drejtat e njeriut ka intervistuar 910 ish-të burgosur lufte ukrainas dhe 403 ish-të paraburgosur civilë pas lirimit të tyre.
Sipas dëshmive të mbledhura:
- më shumë se 95% e të burgosurve ukrainas të luftës raportuan tortura ose keqtrajtime;
- rreth 85% e të paraburgosurve civilë raportuan trajtim të ngjashëm;
- në shumë raste, keqtrajtimi është përsëritur;
- janë raportuar edhe dhunë seksuale, mungesë ushqimi dhe kujdes i pamjaftueshëm mjekësor.
OKB-ja ka dokumentuar gjithashtu 129 ekzekutime të të burgosurve ukrainas të luftës në fazat e para të robërisë dhe 48 vdekje në paraburgim, të lidhura me torturën, mungesën e kujdesit mjekësor ose kushte të tjera çnjerëzore.
OKB-ja nuk ka qasje në qendrat ruse të paraburgimit
Kombet e Bashkuara theksuan se nuk janë lejuar të vizitojnë qendrat ruse të paraburgimit.
Për këtë arsye, organizata thotë se vlerësimi prej mbi 16 mijë civilësh të ndaluar nuk mund të shoqërohet me një ndarje të saktë sipas moshës, përfshirë numrin e fëmijëve.
Dëshmi nga ish-të burgosurit
Në takimin e Këshillit të Sigurimit dëshmuan edhe ish-të paraburgosur ukrainas.
Mes tyre ishte aktivistja e të drejtave të njeriut nga Krimea, Leniie Umerova, e cila tha se kishte kaluar pothuajse dy vjet në paraburgim rus, si dhe ushtarja ukrainase Khuan Leyva Garsiya, e cila ishte pjesë e forcave të bllokuara në uzinën Azovstal në Mariupol.
Garsiya tha se kishte kaluar 1,183 ditë si rob lufte dhe se kur u lirua peshonte vetëm rreth 55 kilogramë. Sipas dëshmisë së saj, ajo ishte torturuar dhe keqtrajtuar rëndë gjatë periudhës së robërisë.
OKB dokumenton edhe abuzime ndaj të burgosurve rusë
Raporti i OKB-së nuk kufizohet vetëm te të burgosurit ukrainas.
Ekspertët e të drejtave të njeriut kanë intervistuar gjithashtu 816 shtetas rusë dhe 57 të burgosur lufte nga vende të treta, të cilët kishin qenë pjesë e forcave të armatosura ruse në Ukrainë.
Rreth gjysma e tyre raportuan tortura ose keqtrajtime, kryesisht gjatë fazave të para të kapjes dhe marrjes në pyetje nga pala ukrainase.
Megjithatë, sipas monitoruesve të OKB-së, pas transferimit në qendrat ukrainase të paraburgimit, kushtet përgjithësisht përputheshin me ligjin ndërkombëtar humanitar dhe ishin përmirësuar krahasuar me vitin 2022.
Rusia i mohon akuzat
Zëvendësambasadorja e Rusisë në OKB, Maria Zabolotskaya, i hodhi poshtë akuzat dhe deklaroi se forcat ruse respektojnë ligjin ndërkombëtar humanitar.
Ajo pretendoi se të burgosurit rusë në Ukrainë përballen me tortura dhe keqtrajtime, duke e cilësuar takimin e Këshillit të Sigurimit si pjesë të një “fushate dezinformimi kundër Rusisë”.
Ndërkohë, përfaqësuesi ukrainas në OKB, Volodymyr Pavlichenko, kritikoi Moskën për mungesën e gatishmërisë për të diskutuar kthimin e të burgosurve të luftës dhe të civilëve të ndaluar, përfshirë fëmijët.
Raportimet e OKB-së e vendosin kështu çështjen e të burgosurve civilë dhe të luftës në qendër të shqetësimeve humanitare të konfliktit Rusi–Ukrainë, ndërsa mijëra persona vazhdojnë të mbahen në paraburgim pa një perspektivë të qartë lirimi.
