Një fermer në një zonë rurale të Indisë fotografon një bimë që po thahet dhe kërkon ta kuptojë problemin përmes internetit. Por pengesa kryesore nuk është mungesa e teknologjisë, por gjuha. Ajo nuk flet anglisht dhe shumica e sistemeve të mëdha të inteligjencës artificiale ende nuk i përfaqësojnë gjuhët lokale.
Pikërisht këtë problem synon ta adresojë organizata jofitimprurëse Current AI, e cila po punon për ndërtimin e një infrastrukture publike të inteligjencës artificiale, të ngjashme me mënyrën se si u krijua dikur World Wide Web – e hapur, falas dhe e aksesueshme për të gjithë.
IA për gjuhët që rrezikojnë të harrohen
Në bashkëpunim me Bhashini, divizionin e inteligjencës artificiale për gjuhët e qeverisë indiane, Current AI ka zhvilluar projektin Suno Sutra, një pajisje portative që funksionon edhe pa internet dhe përdor inteligjencën artificiale në 22 gjuhë indiane.
Sipas drejtoreshës ekzekutive të organizatës, Ayah Bdeir, shumë gjuhë dhe dialekte në botë mbeten jashtë zhvillimeve të IA-së.
“Në Indi ka qindra gjuhë dhe dialekte të ndryshme, dhe aktualisht inteligjenca artificiale nuk po i përfaqëson ato”, tha Bdeir.
Pajisja është me burim të hapur, duke u mundësuar zhvilluesve dhe komuniteteve që ta përmirësojnë dhe ta përshtatin sipas nevojave të tyre.
400 milionë dollarë financim për një IA publike
Current AI u themelua në vitin 2025 nga Martin Tisne dhe ka marrë mbështetje nga qeveri, kompani dhe organizata filantropike.
Organizata ka siguruar rreth 400 milionë dollarë financim të angazhuar, përfshirë mbështetje nga qeveria franceze, Fondacioni Ford, Fondacioni MacArthur, DeepMind dhe Salesforce.
“Ne nuk kemi investitorë, kemi financues”, tha Bdeir, duke theksuar se qëllimi nuk është krijimi i një kompanie të re teknologjike, por ndërtimi i një infrastrukture publike.
Alternativë ndaj IA-së së kontrolluar nga kompanitë private
Sot, sistemet më të avancuara të inteligjencës artificiale, përfshirë ato të zhvilluara nga kompani si OpenAI, Google dhe Anthropic, kontrollohen nga kompani private.
Sipas Current AI, nëse inteligjenca artificiale do të ndryshojë mënyrën se si njerëzit jetojnë, punojnë dhe mësojnë, duhet të ekzistojë edhe një alternativë publike.
“IA duhet të ketë një alternativë publike, si World Wide Web, e disponueshme për këdo dhe falas”, tha Bdeir.
Ruajtja e kulturave dhe njohurive lokale
Organizata argumenton se gjuha nuk është vetëm komunikim, por bartje e historisë, traditave dhe identitetit të komuniteteve.
Për këtë arsye, Current AI po financon projekte në vende të ndryshme të botës:
- Në Kenia po krijohen të dhëna të inteligjencës artificiale për më shumë se 50 gjuhë afrikane në fushat e shëndetësisë, bujqësisë dhe arsimit.
- Në Liban po dixhitalizohet historia kulturore arabe në baza të dhënash të kontrolluara nga komunitetet.
- Në Amazonën braziliane po zhvillohen mjete IA që funksionojnë jashtë linje dhe ruajnë të dhënat brenda komuniteteve indigjene.
- Në Kenia po ndërtohen mjete për kontrollin dhe përgjegjshmërinë e sistemeve të IA-së.
Kush i kontrollon të dhënat?
Një nga çështjet kryesore për organizatën është pronësia e të dhënave.
Bdeir kritikoi modelin ku të dhënat e komuniteteve përdoren nga kompani të mëdha teknologjike pa përfshirjen e njerëzve që i kanë krijuar ato.
“Një kompani në Silicon Valley nuk duhet të jetë ajo që pasurohet duke kontrolluar të dhënat e komuniteteve”, tha ajo.
Qasja e Current AI është që të dhënat dhe modelet të ruhen sa më shumë në nivel lokal dhe komunitetet të kenë të drejtën për të vendosur nëse dhe si përdoren ato.
Alpha Chat – një chatbot me burim të hapur
Në samitin e Inteligjencës Artificiale për të Mirën në Gjenevë, Current AI prezantoi edhe Alpha Chat, një chatbot me burim të hapur i krijuar brenda shtatë javësh nga një koalicion prej dhjetë organizatash, përfshirë institucione kërkimore dhe teknologjike.
Projekti bashkoi modele gjuhësore, mjete sigurie dhe kapacitete kompjuterike nga kontribues të ndryshëm.
Organizata gjithashtu ka nisur bashkëpunim me kompaninë japoneze Sakana AI për krijimin e një pakete të inteligjencës artificiale me burim të hapur, e fokusuar në gjuhët dhe kulturat që shpesh janë lënë pas nga sistemet tradicionale të IA-së.
Synimi i Current AI është i qartë: të krijojë një internet të ri të inteligjencës artificiale, ku njohuritë, gjuhët dhe kulturat e komuniteteve të mos varen vetëm nga kompanitë më të mëdha të teknologjisë në botë.
