Kosova vazhdon të ketë rezultate të dobëta në Programin për Vlerësimin Ndërkombëtar të Nxënësve (PISA). Rezultatet e PISA 2025 tregojnë se performanca e 15-vjeçarëve në Kosovë ka mbetur pothuajse në të njëjtin nivel me vitin 2022, ndërsa në matematikë dhe lexim është shënuar rënie e lehtë.
Në PISA 2025, Kosova ka marrë 351 pikë në matematikë, 340 pikë në lexim dhe 357 pikë në shkencë.
Këto rezultate e vendosin Kosovën dukshëm nën mesataren e vendeve të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD).
Rënie në matematikë dhe lexim
Në matematikë, nxënësit e Kosovës kanë marrë 351 pikë, krahasuar me 355 pikë në PISA 2022. Kjo paraqet një rënie prej katër pikësh.
Mesatarja e OECD-së në matematikë ishte 463 pikë, që do të thotë se Kosova është rreth 112 pikë nën mesataren e OECD-së.
Në lexim, Kosova ka marrë 340 pikë, dy pikë më pak se në vitin 2022, kur rezultati ishte 342 pikë.
Mesatarja e OECD-së në lexim ishte 461 pikë, duke e lënë Kosovën rreth 120 pikë nën këtë mesatare.
Rezultati në shkencë mbetet pothuajse i pandryshuar
Shkenca ishte fusha kryesore e vlerësimit në PISA 2025.
Kosova ka marrë 357 pikë, rezultat praktikisht i njëjtë me vitin 2022.
Megjithatë, diferenca me mesataren e OECD-së mbetet e madhe. Mesatarja e OECD-së ishte 482 pikë, rreth 125 pikë më shumë se rezultati i Kosovës.
Sipas raportit, pothuajse asnjë nxënës nga Kosova nuk arriti nivelet më të larta të performancës në shkencë, përkatësisht nivelet 5 ose 6.
Nxënësit që arrijnë këto nivele janë në gjendje të zbatojnë në mënyrë krijuese dhe të pavarur njohuritë shkencore në situata të ndryshme.
Vetëm 15 për qind arrijnë nivelin bazë në matematikë
Të dhënat për aftësitë bazë të nxënësve paraqesin një tjetër problem serioz.
Në Kosovë, vetëm 15 për qind e nxënësve arritën të paktën Nivelin 2 të aftësisë në matematikë. Mesatarja e OECD-së ishte 65 për qind.
Nxënësit që arrijnë Nivelin 2 mund të interpretojnë dhe të dallojnë, pa udhëzime të drejtpërdrejta, mënyrën se si një situatë e thjeshtë mund të paraqitet matematikisht.
Kjo përfshin, për shembull, krahasimin e distancës totale të dy rrugëve alternative ose shndërrimin e çmimeve në një monedhë tjetër.
Vetëm 16 për qind arrijnë nivelin bazë në lexim
Në lexim, rreth 16 për qind e nxënësve në Kosovë arritën Nivelin 2 ose më të lartë, ndërsa mesatarja e OECD-së ishte 69 për qind.
Nxënësit në këtë nivel mund të identifikojnë idenë kryesore në një tekst me gjatësi mesatare, të gjejnë informacion bazuar në kritere të qarta dhe të reflektojnë mbi qëllimin dhe formën e tekstit kur marrin udhëzime të qarta.
Në anën tjetër, pothuajse asnjë nxënës në Kosovë nuk arriti Nivelin 5 ose më të lartë në lexim, ndërsa mesatarja e OECD-së ishte 6 për qind.
Nxënësit në nivelet më të larta mund të kuptojnë tekste të gjata dhe të dallojnë faktin nga opinioni, duke u bazuar edhe në të dhëna të nënkuptuara që lidhen me përmbajtjen ose burimin e informacionit.
PISA: Rënie e rezultateve në nivel global
PISA është një studim ndërkombëtar që mat aftësitë e 15-vjeçarëve në matematikë, lexim dhe shkencë.
Studimi realizohet që nga viti 2000 dhe konsiderohet një nga matjet më të rëndësishme ndërkombëtare të performancës së sistemeve arsimore.
Në PISA 2025 morën pjesë më shumë se 760 mijë nxënës nga 91 shtete dhe ekonomi.
Rezultatet tregojnë se rënia e performancës nuk është problem vetëm i Kosovës.
Në periudhën 2015–2025, rezultatet në lexim në vendet e OECD-së ranë me 28 pikë, ndërsa në vendet dhe ekonomitë e tjera pjesëmarrëse rënia ishte 16 pikë.
Në matematikë, rënia mesatare ishte 22 pikë në vendet e OECD-së dhe tetë pikë në pjesën tjetër të vendeve pjesëmarrëse.
Edhe në shkencë është shënuar rënie e rezultateve në nivel të përgjithshëm.
Pothuajse çdo i treti 15-vjeçar me performancë të ulët
Sipas të dhënave të studimit, pothuajse çdo i treti 15-vjeçar konsiderohet me performancë të ulët në të tria fushat.
Këta nxënës kanë vështirësi në interpretimin e të dhënave të thjeshta ose në kuptimin e një grafiku.
Në lexim, ata hasin vështirësi në gjetjen e informacionit në tekste të thjeshta, ndërsa në matematikë mund të kenë probleme në kuptimin e marrëdhënieve mes njësive dhe çmimeve – aftësi bazë që nevojiten edhe në situata të përditshme, si blerja e ushqimeve.
Sipas studimit, 20 pikë në rezultatet e PISA-s janë afërsisht ekuivalente me një vit mësim. Kjo tregon rëndësinë e diferencave të mëdha të rezultateve ndërmjet vendeve.
COVID-19 dhe inteligjenca artificiale
Autorët e studimit kanë identifikuar disa faktorë që mund të kenë ndikuar në rënien e rezultateve globale.
Një prej tyre është mbyllja e shkollave gjatë pandemisë COVID-19, e cila ndërpreu procesin normal të mësimit në shumë vende.
Në raport përmendet edhe përdorimi në rritje i inteligjencës artificiale. Më shumë se 40 për qind e nxënësve kanë deklaruar se e kanë përdorur atë.
Edhe mbështetja prindërore ka rënë
Raporti vëren rënie të mbështetjes së prindërve në pothuajse të gjitha vendet dhe ekonomitë pjesëmarrëse në PISA, përfshirë Kosovën.
Në vitin 2025, 64 për qind e nxënësve në Kosovë thanë se prindërit ose kujdestarët i pyesin të paktën një herë në javë se çfarë bëjnë në shkollë.
Ndërkohë, 50 për qind raportuan se zhvillojnë të paktën një herë në javë diskutime me prindërit rreth problemeve që mund të kenë në shkollë.
Në PISA 2022, këto përqindje ishin përkatësisht 74 dhe 65 për qind.
Kosova pa përmirësim të dukshëm
Rezultatet e PISA 2025 tregojnë se Kosova nuk ka arritur të shënojë përmirësim të dukshëm krahasuar me vlerësimin e vitit 2022.
Në matematikë rezultati ka rënë nga 355 në 351 pikë, në lexim nga 342 në 340 pikë, ndërsa në shkencë ka mbetur në rreth 357 pikë.
Kjo tregon se sfida kryesore për sistemin arsimor të Kosovës mbetet përmirësimi i aftësive bazë të nxënësve, veçanërisht në matematikë, lexim dhe shkencë.
