Rusia dhe Kina kanë vendosur veto ndaj një rezolute të SHBA-së në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, duke bllokuar zgjatjen e mandatit të panelit të ekspertëve që monitoronte zbatimin e sanksioneve ndaj Iranit për programin e tij bërthamor.
Rezoluta amerikane, e cila synonte zgjatjen me një vit të mandatit të panelit, u rrëzua me 11 vota kundër dhe 2 pro, ndërsa Somalia dhe Pakistani abstenuan.
Vetoja e Rusisë dhe Kinës nuk i heq sanksionet e OKB-së ndaj Iranit, por i jep fund mekanizmit të pavarur të ekspertëve që monitoronte zbatimin e tyre.
Sanksionet u rikthyen përmes mekanizmit “snapback”
Sanksionet e OKB-së ndaj Iranit u rikthyen më 27 shtator të vitit të kaluar përmes mekanizmit të njohur si “snapback”, i parashikuar në kuadër të marrëveshjes bërthamore të vitit 2015.
Masat përfshijnë ngrirjen e pasurive iraniane jashtë vendit, kufizime për marrëveshjet e armëve dhe masa që lidhen me programin iranian të raketave balistike.
Franca, Gjermania dhe Britania e Madhe aktivizuan mekanizmin “snapback”, duke rikthyer edhe komitetin e sanksioneve të Këshillit të Sigurimit dhe duke autorizuar panelin e ekspertëve për monitorimin e zbatimit të masave.
Rusia dhe Kina e kanë kundërshtuar këtë proces.
Ambasadori rus në OKB, Vassily Nebenzia, ka deklaruar se rikthimi i sanksioneve ishte i paligjshëm dhe se, për këtë arsye, edhe zgjatja e mandatit të panelit nuk kishte bazë ligjore.
Perëndimi kërkon vazhdimin e monitorimit
Franca e konsideron zbatimin e sanksioneve një instrument të rëndësishëm për të nxitur Iranin të respektojë detyrimet e tij bërthamore.
Franca, Gjermania, Britania e Madhe dhe SHBA-ja po shqyrtojnë gjithashtu mundësinë e krijimit të një ekipi të ri për monitorimin e sanksioneve.
Sipas SHBA-së, mbyllja e panelit të ekspertëve krijon një boshllëk në monitorimin e sanksioneve dhe e vështirëson dokumentimin e shkeljeve.
Rusia dhe Kina, ndërkaq, e kundërshtojnë këtë qasje dhe argumentojnë se vetë mekanizmi i sanksioneve është i paligjshëm.
SHBA-ja shton presionin ndaj Iranit
Votimi në Këshillin e Sigurimit vjen në një kohë kur administrata amerikane po rrit presionin ekonomik ndaj Teheranit.
Të enjten, Departamenti amerikan i Thesarit dhe Departamenti i Shtetit njoftuan masa ndaj dy kompanive dhe tre personave, të cilët, sipas SHBA-së, kanë ndihmuar subjekte iraniane të shmangin sanksionet dhe të kenë qasje në sistemin financiar ndërkombëtar.
Misioni i Iranit në OKB ka falënderuar Rusinë dhe Kinën për veton, duke akuzuar SHBA-në dhe aleatët e saj se po e përdorin Këshillin e Sigurimit për qëllime politike.
IAEA nuk verifikon plotësisht rezervat e uraniumit
Në një zhvillim tjetër që lidhet me programin bërthamor iranian, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA) ka deklaruar se nuk ka qenë në gjendje të verifikojë plotësisht gjendjen e rezervave të uraniumit të pasuruar të Iranit që prej sulmeve amerikane dhe izraelite ndaj objekteve bërthamore iraniane në qershor 2025.
Sipas të dhënave të fundit të agjencisë, Irani kishte rreth 440.9 kilogramë uranium të pasuruar deri në 60 për qind.
Pasurimi në nivelin 60 për qind është dukshëm më i lartë se nivelet që përdoren zakonisht për qëllime civile. Uraniumi i pasuruar në rreth 90 për qind konsiderohet i përshtatshëm për përdorim në armë bërthamore.
Përplasja në Këshillin e Sigurimit tregon se çështja e sanksioneve ndaj Iranit mbetet një pikë e fortë mosmarrëveshjeje mes SHBA-së dhe aleatëve të saj, nga njëra anë, dhe Rusisë e Kinës, nga ana tjetër.
