Pushtimi rus në Ukrainë nuk ka shkaktuar vetëm shkatërrime njerëzore dhe materiale. Sipas një raporti të ri, agresioni ka gjeneruar 236.8 milionë ton CO², duke e ekspozuar Rusinë ndaj një kërkese historike: më shumë se 37 miliardë euro dëmshpërblime klimatike.
Ky do të ishte rasti i parë global ku një shtet mbahet përgjegjës ligjërisht për ndikimin klimatik të luftës. Regjistri i Dëmeve për Ukrainën, nën Këshillin e Evropës, do të nisë pranimin e kërkesave klimatike “në muajt e ardhshëm”. Ukraina synon ta paraqesë zyrtarisht kërkesën në fillim të vitit 2026.
Emetimet e luftës: një barrë klimatike gjigante
Sipas iniciativës IGGAW, e financuar nga qeveria ukrainase:
-
236.8 milionë ton CO² janë lëshuar si rezultat i luftës
-
3 milionë hektarë pyje të shkatërruara ose dëmtuara
-
1.7 milionë ton humbje vjetore kapaciteti të thithjes së karbonit
-
Mbi 1,000 specie të kërcënuara nën presion të shtuar
-
Emetimet ekuivalente me ato të Austrias, Hungarisë, Çekisë dhe Sllovakisë së bashku
Raporti e çon “koston sociale të karbonit” të agresionit në 43.8 miliardë dollarë, afërsisht 37.7 miliardë euro.
“Klima është viktimë e luftës”
Zëvendësministri ukrainas Pavlo Kartashov e përshkroi hapin si të domosdoshëm:
“Rusia po lufton një luftë të ndyrë dhe klima jonë është gjithashtu viktimë. Karburanti i djegur, pyjet e djegura, ndërtesat e shkatërruara – të gjitha këto janë ‘karbon konflikti’.”
Ai paralajmëroi se ndikimi klimatik i luftës nuk kufizohet vetëm në Ukrainë dhe se pasojat do të zgjasin për dekada.
Kërkesa për kompensim: e para e këtij lloji në botë
Ukraina planifikon të argumentojë se Rusia duhet të paguajë për:
-
karburantin ushtarak të përdorur (18 milionë ton në total),
-
1.3 milionë hektarë tokë dhe pyje të djegura,
-
shkatërrimin e infrastrukturës energjetike,
-
përdorimin e masiv të çelikut dhe çimentos për linjat e frontit.
“Dokumentacioni ynë i përpiktë do të jetë baza ligjore e kërkesës,” thotë studiuesi Lennard de Klerk. “Kjo është e bazuar në të drejtën ndërkombëtare dhe vendos një precedent të ri të pakontestuar.”
Ekspertët: Precedent global për përgjegjësi klimatike
CEOBS, një nga organizatat kryesore që monitoron ndikimin mjedisor të konflikteve, e ka përshëndetur lëvizjen.
“Kostoja klimatike e luftës nuk mund të mbetet e padiskutueshme,” tha drejtori Doug Weir.
Sipas CEOBS, ushtritë në nivel global janë përgjegjëse për 5.5% të emetimeve të gazrave serrë – një shifër që zakonisht injorohet në raportet ndërkombëtare për klimën.
Çfarë pritet më tej?
-
Në vitin 2022, Asambleja e OKB-së vendosi që Rusia duhet të kompensojë Ukrainën.
-
Këshilli i Evropës krijoi Regjistrin e Dëmeve, mekanizmin për mbledhjen dhe verifikimin e kërkesave.
-
Pretendimet klimatike do të jenë pjesë e të njëjtit proces, së bashku me mbi 9,700 kërkesa individuale për dëme të banesave, zhvendosje të detyruar dhe humbje pronash.
-
Një vendim i korrikut 2025 nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë njohu “mjedisin e shëndetshëm” si të drejtë njerëzore – një precedent kyç që i forcon pozitat e Ukrainës.
Nëse kërkesa pranohet, ajo do të hapë një epokë të re në të drejtën ndërkombëtare: shtetet agresore do të përballen jo vetëm me dëmshpërblime financiare, por edhe me faturën klimatike të luftërave të tyre.
