Armenia po largohet gjithnjë e më shumë nga organizata ushtarake e dominuar nga Moska, ndërsa vendet e Azisë Qendrore dhe Kaukazit Jugor po kërkojnë partneritete të reja sigurie. Lufta në Ukrainë dhe dobësimi i ndikimit rus po e vënë në pikëpyetje rolin e CSTO-së në rajon.
Presidenti rus Vladimir Putin do të kryesojë të mërkurën një samit të Organizatës së Traktatit të Sigurisë Kolektive (CSTO) në Moskë, në një kohë kur ndikimi i Rusisë mbi ish-aleatët sovjetikë po përballet me sfida të reja.
Në qendër të vëmendjes pritet të jetë Armenia, e cila që nga shkurti i vitit 2024 ka ngrirë pjesëmarrjen në aktivitetet e organizatës, edhe pse formalisht vazhdon të jetë anëtare.
Jerevani e ndërmori këtë hap pasi akuzoi CSTO-në se nuk i ofroi mbështetje gjatë konfliktit me Azerbajxhanin për Nagorno-Karabakun.
Kryeministri armen Nikol Pashinyan deklaroi më 5 nëntor se “interesi ynë në CSTO ka mbaruar”.
Edhe zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, konfirmoi javën e kaluar se Armenia de facto nuk merr pjesë në aktivitetet e organizatës, duke shtuar se zhvillimet e ardhshme do të varen nga diskutimet brenda saj.
Dështimi për ta mbrojtur Armeninë
CSTO përbëhet nga Rusia, Bjellorusia, Kazakistani, Kirgistani, Taxhikistani dhe Armenia. Organizata parashikon ndihmë të ndërsjellë ushtarake në rast se një anëtar përballet me agresion.
Megjithatë, gjatë luftës së vitit 2020 mes Armenisë dhe Azerbajxhanit, as Rusia dhe as shtetet e tjera anëtare nuk dërguan trupa për të ndihmuar Jerevanin.
Ky qëndrim e dëmtoi besimin e Armenisë te aleanca, ndërsa Rusia vazhdon të ketë dy baza ushtarake në territorin armen, ku janë të vendosur mijëra ushtarakë dhe roje kufitare.
Ndërkohë, Azerbajxhani arriti fitore ushtarake duke përdorur edhe armë të blera nga Rusia, si dhe dronë të prodhuar në Turqi dhe Izrael.
Largimi politik i Armenisë nga Moska është përshpejtuar edhe nga orientimi i kryeministrit Pashinyan drejt Perëndimit. Jerevani po kërkon gjithashtu anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Lufta në Ukrainë dobësoi autoritetin e Moskës
Një tjetër goditje për ndikimin e Rusisë ishte pushtimi i plotë i Ukrainës në vitin 2022. Asnjë nga shtetet anëtare të CSTO-së nuk e mbështeti Moskën me trupa ushtarake.
Kjo ndodhi vetëm pak kohë pasi Rusia kishte treguar fuqinë e organizatës në janar të vitit 2022, kur dërgoi mijëra ushtarë në Kazakistan për të ndihmuar në shtypjen e trazirave pas protestave masive.
Sipas analistëve të cituar nga Al Jazeera, lufta në Ukrainë dhe sanksionet perëndimore kanë dobësuar ndjeshëm pozitën e Rusisë, duke i dhënë hapësirë ish-aleatëve të saj që të ndjekin politika më të pavarura.
Ekspertja Galiya Ibragimova vlerëson se fuqia politike dhe ushtarake e Rusisë nuk shihet më si e pakontestueshme nga vendet e rajonit.
Vendet e rajonit kërkojnë partneritete të reja
Ndërsa ndikimi i CSTO-së po bie, ish-republikat sovjetike të Azisë Qendrore dhe Kaukazit Jugor po zhvillojnë bashkëpunime të reja ushtarake.
Një prej platformave kryesore është Organizata e Shteteve Turke, e udhëhequr nga Turqia, ku bëjnë pjesë Azerbajxhani dhe tri shtete të Azisë Qendrore.
Në fund të shtatorit, mijëra pjesëtarë të forcave speciale nga Uzbekistani, Azerbajxhani dhe Turqia zhvilluan stërvitje të përbashkëta në Nagorno-Karabakh dhe në brigjet e Detit Kaspik. Ushtrimet përfshinë operacione detare, zbarkime me parashutë dhe përdorimin e dronëve.
Në tetor të vitit 2025, edhe Azerbajxhani, Uzbekistani, Kazakistani, Kirgistani dhe Taxhikistani zhvilluan stërvitje të përbashkëta ushtarake.
Uzbekistani refuzon rikthimin në CSTO
Një tjetër sfidë për Moskën është Uzbekistani, një nga fuqitë më të rëndësishme ekonomike dhe demografike të Azisë Qendrore, me rreth 37 milionë banorë.
Vendi u largua nga CSTO në vitin 1999, u rikthye në vitin 2006 dhe pezulloi sërish anëtarësimin në vitin 2012. Që atëherë, ka preferuar të ruajë një rol të pavarur.
Pavarësisht përpjekjeve të Moskës për ta bindur Tashkentin të rikthehet në organizatë, kjo nuk ka ndodhur.
Presidenti uzbek Shavkat Mirziyoyev po përpiqet të ruajë marrëdhënie të mira me Rusinë, ndërkohë që zgjeron bashkëpunimin me Perëndimin. Ai merr pjesë në aktivitetet e rëndësishme politike të Moskës dhe në stërvitje të përbashkëta me ushtrinë ruse, por njëkohësisht mirëpret edhe zyrtarë të lartë amerikanë.
Sipas analistëve, Moska aktualisht ka mundësi të kufizuara për të ushtruar presion ndaj vendeve që po ndjekin politika më të pavarura.
Samiti në Moskë pritet të tregojë nëse Rusia mund ta ruajë unitetin e organizatës ushtarake që dikur konsiderohej një nga instrumentet kryesore të ndikimit të saj në hapësirën post-sovjetike. Burime: Aljazeera,
