Shqipëria është bërë vendi i 73-të që nënshkruan Marrëveshjet Artemis, duke iu bashkuar nismës ndërkombëtare për eksplorimin paqësor, të sigurt dhe të qëndrueshëm të hapësirës. Departamenti Amerikan i Shtetit e ka përshëndetur anëtarësimin e Tiranës dhe ka vlerësuar nivelin e bashkëpunimit me SHBA-në.
Shqipëria është zyrtarisht pjesë e Marrëveshjeve Artemis (Artemis Accords), një kuadër parimesh për bashkëpunimin ndërkombëtar në eksplorimin dhe përdorimin civil të hapësirës.
Marrëveshja u nënshkrua më 21 shtator 2026, në selinë e NASA-s në Uashington, gjatë një ceremonie ku morën pjesë ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, zyrtarë të NASA-s dhe të Departamentit Amerikan të Shtetit. Me këtë nënshkrim, Shqipëria u bë vendi i 73-të që iu bashkua Marrëveshjeve Artemis.
SHBA përshëndet Shqipërinë
Në deklaratën e Departamentit Amerikan të Shtetit, Uashingtoni e përshëndet vendimin e Shqipërisë dhe thekson se ajo është ndër aleatët e vendosur të Shteteve të Bashkuara.
Sipas deklaratës, Shqipëria është në përputhje të ngushtë me SHBA-në në çështjet prioritare dypalëshe dhe globale.
Ky vlerësim vjen në një periudhë kur Uashingtoni dhe Tirana kanë zgjeruar bashkëpunimin në disa fusha, ndërsa anëtarësimi në Artemis Accords e shtrin këtë bashkëpunim edhe në fushën e eksplorimit dhe teknologjisë hapësinore.
Çfarë janë Marrëveshjet Artemis?
Marrëveshjet Artemis u krijuan në vitin 2020, me iniciativën e NASA-s dhe Departamentit Amerikan të Shtetit, fillimisht nga SHBA-ja dhe shtatë vende të tjera.
Ato vendosin një grup parimesh praktike për bashkëpunimin në eksplorimin civil të Hënës, Marsit dhe hapësirës përtej tyre. NASA i përshkruan si parime që synojnë të rrisin sigurinë, transparencën dhe koordinimin ndërkombëtar në aktivitetet hapësinore.
Ndër parimet kryesore janë:
- eksplorimi i hapësirës për qëllime paqësore;
- transparenca në aktivitetet dhe planet hapësinore;
- ndarja dhe shkëmbimi i të dhënave shkencore;
- ndihma për astronautët në rast emergjencash;
- shmangia e ndërhyrjeve në aktivitetet hapësinore të vendeve të tjera;
- mbrojtja e vendeve dhe objekteve me rëndësi historike në Hënë dhe trupa të tjerë qiellorë;
- përdorimi i qëndrueshëm dhe i përgjegjshëm i hapësirës.
Çfarë mund të sjellë për Shqipërinë?
Nënshkrimi nuk do të thotë se Shqipëria bëhet pjesë e NASA-s apo se vendi merr automatikisht pjesë në misionet hapësinore amerikane.
Marrëveshjet krijojnë një kuadër bashkëpunimi dhe parimesh që mund t’i hapë Shqipërisë mundësi për përfshirje në projekte të ardhshme të lidhura me eksplorimin hapësinor, shkencën, teknologjinë dhe shkëmbimin e të dhënave.
NASA thekson se vendet që i bashkohen Marrëveshjeve Artemis hapin mundësi për bashkëpunim në eksplorimin e ardhshëm të Hënës dhe në zhvillimin e teknologjive të lidhura me programin Artemis.
Një fushë ku Shqipëria tashmë ka pasur kontakt me NASA-n është NASA Space Apps Challenge, ku janë organizuar aktivitete lokale që lidhin studentë, teknologë dhe inovatorë me të dhëna të hapura shkencore të NASA-s.
Shqipëria, pjesë e një grupi në zgjerim
Kur Shqipëria nënshkroi marrëveshjen më 21 shtator, ajo ishte nënshkruesja e 73-të.
Më pas, në shtator, iu bashkuan edhe Kroacia, Bregu i Fildishtë dhe San Marino, duke e çuar numrin total në 76 vende deri më 28 shtator 2026.
NASA e ka paraqitur zgjerimin e Marrëveshjeve Artemis si rritje të bashkëpunimit ndërkombëtar për eksplorimin paqësor dhe të përgjegjshëm të hapësirës.
Për Shqipërinë, nënshkrimi përfaqëson hyrjen në këtë kuadër ndërkombëtar të bashkëpunimit civil hapësinor, me potencial për lidhje të ardhshme në fushën e shkencës, teknologjisë, inovacionit dhe eksplorimit hapësinor.
