Shqiptarët nga Kosova, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut që punojnë në Slloveni duhet të jenë të kujdesshëm kur vendosin të largohen nga puna ose të ndryshojnë punëdhënës. Humbja e vendit të punës mund të ndikojë në lejen e punës dhe në statusin e qëndrimit, por rregullat nuk janë të njëjta për të gjithë.
Një nga pyetjet më të shpeshta të shqiptarëve që jetojnë dhe punojnë në Slloveni është:
Nëse e lë punën, a mund të qëndroj ende në Slloveni? A mund të filloj menjëherë punë te një kompani tjetër? Dhe çfarë ndodh me lejen time të qëndrimit?
Përgjigjja varet nga lloji i lejes që keni, baza mbi të cilën është dhënë leja e qëndrimit dhe mënyra se si përfundon marrëdhënia e punës.
Leja e punës dhe leja e qëndrimit nuk janë e njëjta gjë
Para së gjithash, duhet bërë një dallim i rëndësishëm.
Leja e punës lidhet me të drejtën për të punuar në Slloveni, ndërsa leja e qëndrimit lidhet me të drejtën për të qëndruar ligjërisht në vend.
Në disa raste, këto të drejta lidhen përmes një leje të vetme qëndrimi dhe pune.
Prandaj, nëse përfundon kontrata e punës, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se në të njëjtën ditë përfundon edhe qëndrimi.
Por as nuk duhet të supozohet se mund të qëndroni deri në datën e skadimit të kartës së qëndrimit pa bërë asnjë veprim.
Gjithçka varet nga statusi konkret i personit.
Çfarë ndodh nëse jepni dorëheqjen?
Nëse një shqiptar nga Kosova, Shqipëria ose Maqedonia e Veriut vendos të largohet nga puna, nuk duhet të supozojë automatikisht se mund të kalojë te një punëdhënës tjetër me të njëjtën leje.
Nëse leja e punës ose e qëndrimit është e lidhur me një punëdhënës të caktuar, mund të jetë e nevojshme të ndiqet një procedurë për ndryshimin e punëdhënësit.
Në disa raste kërkohet miratim ose pëlqim nga autoritetet kompetente përpara se punëtori të fillojë punë te punëdhënësi i ri.
Prandaj, mos filloni punë te një kompani tjetër vetëm sepse karta e qëndrimit është ende e vlefshme.
Së pari duhet të kontrolloni nëse dokumenti që keni ju lejon të ndryshoni punëdhënës.
A mund të qëndroni në Slloveni pasi humbni punën?
Nuk ekziston një rregull i përgjithshëm që thotë se çdo shtetas shqiptar ka automatikisht 30 ose 90 ditë qëndrimi pas përfundimit të kontratës së punës.
Kjo është një nga keqkuptimet më të zakonshme.
Afati dhe e drejta për të qëndruar varen nga:
- lloji i lejes së qëndrimit;
- baza mbi të cilën është lëshuar leja;
- mënyra se si ka përfunduar puna;
- nëse personi ka të drejtë të kërkojë një status tjetër;
- nëse ka gjetur punëdhënës të ri;
- dhe procedurat e kryera pranë autoriteteve kompetente.
Prandaj, nëse humbni punën, mos u mbështetni vetëm te data e skadimit që shkruhet në kartën e qëndrimit.
Po nëse dëshironi të ndryshoni punëdhënës?
Kjo varet nga lloji i lejes që keni.
Nëse leja juaj ju jep akses të lirë në tregun e punës, ndryshimi i punëdhënësit mund të jetë më i thjeshtë.
Nëse leja është e lidhur me një punëdhënës të caktuar, mund të kërkohet procedurë e re ose miratim për ndryshimin e punëdhënësit.
Prandaj, para se të largoheni nga kompania aktuale, duhet të kontrolloni nëse punëdhënësi i ri mund t’ju punësojë me statusin ekzistues apo duhet të bëhet një procedurë e re.
Po nëse punëdhënësi ju pushon nga puna?
Situata mund të jetë ndryshe nëse nuk largoheni vetë, por punëdhënësi e ndërpret marrëdhënien e punës.
Në këtë rast mund të ekzistojë e drejta për përfitime të papunësisë, nëse plotësohen kushtet ligjore.
Merren parasysh, ndër të tjera:
- periudha e sigurimit;
- arsyeja e përfundimit të punës;
- statusi i qëndrimit;
- regjistrimi si person i papunë;
- kushtet e tjera të përcaktuara me ligj.
Prandaj është shumë e rëndësishme të ruani të gjitha dokumentet që lidhen me përfundimin e punës.
Kujdes me dorëheqjen me marrëveshje
Shumë punëtorë firmosin një dokument ku thuhet se punësimi përfundon me marrëveshje të ndërsjellë.
Para se ta bëni këtë, duhet të kuptoni pasojat.
Mënyra se si përfundon kontrata mund të ndikojë në të drejtën për përfitime papunësie dhe në procedurat që lidhen me statusin tuaj të punës dhe qëndrimit.
Nëse nuk jeni të sigurt për përmbajtjen e dokumentit, mos e nënshkruani menjëherë. Kërkoni sqarim ose këshillë profesionale.
Po nëse punëdhënësi nuk ju paguan?
Nëse kompania nuk ju paguan pagën, nuk ju paguan kontributet ose shkel seriozisht detyrimet ndaj jush, situata është më e ndërlikuar.
Në rrethana të caktuara, ligji slloven lejon që punëtori të ndërpresë marrëdhënien e punës në mënyrë të jashtëzakonshme për shkak të shkeljeve serioze të detyrimeve nga punëdhënësi.
Por kjo duhet të bëhet sipas procedurës së përcaktuar me ligj.
Mos e lini thjesht punën dhe të largoheni, pa dokumentuar problemin dhe pa u informuar për pasojat.
Kjo mund të jetë veçanërisht e rëndësishme për një punëtor të huaj, sepse statusi i punësimit mund të lidhet me statusin e tij të qëndrimit.
A mund të merrni kompensim papunësie?
Nëse mbeteni pa punë, mund të ekzistojë e drejta për kompensim financiar nga sigurimi i papunësisë, nëse plotësohen kushtet ligjore.
Në përgjithësi, kërkohet një periudhë e caktuar sigurimi dhe plotësimi i kushteve të tjera.
Për këtë arsye, personat që humbin punën duhet të kontaktojnë sa më shpejt Shërbimin e Punësimit të Republikës së Sllovenisë (ZRSZ) dhe të kontrollojnë nëse kanë të drejtë për përfitim.
Njëkohësisht duhet të kontrollohet edhe statusi i lejes së qëndrimit.
Afati 30-ditor nuk do të thotë automatikisht 30 ditë qëndrimi
Nëse keni dëgjuar se pas humbjes së punës keni “30 ditë”, duhet të bëni kujdes.
Një afat i caktuar për aplikimin për përfitime papunësie nuk është domosdoshmërisht i njëjtë me kohën gjatë së cilës një shtetas i huaj ka të drejtë të qëndrojë në Slloveni.
Këto janë dy çështje të ndryshme ligjore.
Prandaj, mos e përdorni afatin e aplikimit për papunësi si garanci se mund të qëndroni ligjërisht në Slloveni deri në atë datë.
Po nëse keni qëndrim të përhershëm?
Nëse keni leje qëndrimi të përhershëm, situata mund të jetë ndryshe.
Edhe personat që kanë leje qëndrimi mbi bazën e ribashkimit familjar ose një bazë tjetër të pavarur nga punësimi mund të kenë rregulla të ndryshme.
Kjo do të thotë se humbja e punës nuk sjell automatikisht të njëjtat pasoja për çdo shqiptar që jeton në Slloveni.
Duhet të kontrolloni gjithmonë mbi çfarë baze është lëshuar leja juaj e qëndrimit.
Çfarë duhet të bëni para se të jepni dorëheqjen?
Nëse jeni shqiptar nga Kosova, Shqipëria ose Maqedonia e Veriut dhe po mendoni të largoheni nga puna në Slloveni, këto janë hapat më të rëndësishëm:
1. Kontrolloni llojin e lejes së qëndrimit.
2. Kontrolloni nëse leja e punës është e lidhur me punëdhënësin aktual.
3. Mos supozoni se mund të filloni menjëherë punë te një kompani tjetër.
4. Nëse keni gjetur punë të re, kontrolloni paraprakisht procedurën për ndryshimin e punëdhënësit.
5. Nëse punëdhënësi ju ka pushuar nga puna, kontrolloni menjëherë të drejtën për përfitim papunësie.
6. Nëse ju ofrohet ndërprerje me marrëveshje, lexoni dokumentin me kujdes para nënshkrimit.
7. Nëse keni probleme me pagën, kontributet ose kushtet e punës, ruani të gjitha provat.
8. Për statusin e qëndrimit kontaktoni njësinë administrative kompetente (Upravna enota), ndërsa për punësimin dhe papunësinë kontaktoni ZRSZ.
Mesazhi kryesor për shqiptarët në Slloveni
Mos u largoni nga puna duke menduar se karta e qëndrimit ju lejon automatikisht të qëndroni dhe të punoni te një kompani tjetër.
Për shqiptarët nga Kosova, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut, rregullat varen nga lloji konkret i lejes dhe baza mbi të cilën është dhënë ajo.
Nëse e humbni punën ose dëshironi të ndryshoni punëdhënës, kontrolloni fillimisht statusin tuaj të punës dhe qëndrimit.
Një vendim i marrë pa informacionin e duhur mund të ndikojë në të drejtën për të punuar, për të marrë përfitime papunësie dhe, në raste të caktuara, edhe në statusin e qëndrimit në Slloveni.
