Hakerët kishin nisur hetimet ndaj sistemeve të ftohjes të lidhura me internetin disa ditë para sulmeve që goditën supermarketet dhe bankat e gjakut në Evropë. Ekspertët dyshojnë për një operacion të planifikuar mirë, ku mund të jetë përfshirë edhe një aktor shtetëror, ndërsa një nga pistat çon drejt Rusisë.
Sulmet ndodhën më 2 dhe 3 nëntor, duke prekur sistemet e ftohjes në supermarkete në nëntë vende evropiane, si dhe disa banka gjaku në Francë.
Hakerët shfrytëzuan dobësitë e sigurisë në sistemet e menaxhimit të frigoriferëve AK-SM të prodhuesit Danfoss. Ata arritën t’i kalonin pajisjet në modalitetin e shkrirjes dhe, në disa raste, t’i rrisnin temperaturat deri në 50 gradë Celsius.
Si pasojë, shumë supermarkete u detyruan të hidhnin produkte ushqimore që ishin prishur për shkak të ndërprerjes së ftohjes.
Hakerët kishin nisur përgatitjet disa ditë më herët
Firma e sigurisë kibernetike Lupovis ka zbuluar se para sulmeve kishte pasur një valë aktiviteti të dyshimtë ndaj sistemeve të ftohjes në Evropë.
Sipas kompanisë, gjatë periudhës 20–30 tetor janë regjistruar mbi 276 përpjekje nga 91 aktorë të ndryshëm kërcënimi, të cilat synonin komponentë të caktuar të kontrolluesve Danfoss.
Aktiviteti arriti kulmin më 26 tetor, ndërsa më pas u ndërpre në fund të muajit.
Drejtori ekzekutiv i Lupovis, Xavier Bellekens, tha se hakerët kishin provuar fjalëkalime standarde dhe kishin kërkuar dobësi në sistemet e ekspozuara në internet.
Kompania përdor sisteme të simuluara, të njohura si “honeypots”, për të vëzhguar mënyrën se si hakerët sulmojnë pajisjet dhe rrjetet e lidhura me internetin.
A qëndron Rusia pas sulmeve?
Lupovis ka identifikuar gjurmë dixhitale që çojnë drejt përdorimit të shërbimeve të veçanta të hostimit, të njohura si “bulletproof hosting”. Këto shërbime përdoren nga aktorë që synojnë t’i shmangen ndërhyrjes së autoriteteve dhe kërkesave për mbylljen e serverëve.
Sipas Bellekens, disa prej këtyre ofruesve të hostimit janë përdorur më parë nga grupe ruse.
Megjithatë, kompania thekson se kjo nuk dëshmon se Rusia është përgjegjëse për sulmet. Vendndodhja e serverëve nuk tregon domosdoshmërisht kombësinë apo identitetin e personave që i përdorin.
Ekspertët vlerësojnë se koordinimi i sulmeve në disa vende brenda një periudhe të shkurtër kohore tregon për një operacion të organizuar dhe jo për veprimet e një hakeri të vetëm amator.
Deri më tani, identiteti dhe motivet e sulmuesve nuk janë përcaktuar. Asnjë grup nuk ka marrë përgjegjësinë dhe nuk është raportuar ndonjë kërkesë për shpërblim.
Si arritën të kontrollonin frigoriferët?
Sipas ekspertëve, një nga problemet kryesore ishte fakti se sistemet e kontrollit të frigoriferëve ishin të lidhura drejtpërdrejt me internetin, pa mbrojtje të mjaftueshme.
Disa prej tyre mund të aksesoheshin me kredenciale të paracaktuara nga prodhuesi, përfshirë fjalëkalime të dobëta si “12345”.
Ekspertët vlerësojnë se përdorimi i rrjeteve private virtuale (VPN), ndryshimi i fjalëkalimeve standarde dhe përditësimi i sistemeve do të mund ta zvogëlonin ndjeshëm rrezikun.
Sipas George Nott, redaktor i teknologjisë në The Grocer, sulmuesit nuk kanë përdorur domosdoshmërisht teknika shumë të avancuara, por kanë shfrytëzuar dobësi themelore të sigurisë që në disa raste ishin të njohura më parë.
A mund të jenë në rrezik edhe spitalet dhe qendrat e të dhënave?
Ekspertët paralajmërojnë se frigoriferët janë vetëm një shembull i rrezikut që paraqesin pajisjet fizike të lidhura me internetin.
Dobësi të ngjashme mund të ekzistojnë edhe në sistemet që kontrollojnë:
- Dyert dhe pajisjet e kontrollit të hyrjes në ndërtesa;
- Kamerat e sigurisë dhe alarmet;
- Ngrohjen, ventilimin dhe klimatizimin;
- Pajisjet e spitaleve dhe laboratorëve;
- Sistemet industriale dhe magazinat;
- Qendrat e të dhënave dhe infrastrukturën energjetike.
Kumar Sokka, drejtues i kompanisë Acre Security, paralajmëroi se një sulm i ngjashëm në një spital apo qendër të të dhënave mund të ketë pasoja shumë më serioze sesa prishja e produkteve ushqimore.
Në këto raste, ndërhyrja mund të çaktivizojë kamerat, alarmet ose sistemet e kontrollit të hyrjes, pa lënë menjëherë shenja të dukshme të sulmit.
Inteligjenca artificiale mund t’i bëjë sulmet edhe më të lehta
Një tjetër shqetësim i ekspertëve është përdorimi i inteligjencës artificiale në sulmet e ardhshme kibernetike.
Gianni Cuozzo, drejtues i kompanisë italiane të sigurisë kibernetike Exein, paralajmëroi se IA mund ta shkurtojë ndjeshëm kohën nga zbulimi i një dobësie deri te shfrytëzimi i saj për një sulm funksional.
Sipas tij, pajisjet e lidhura që qëndrojnë në përdorim për shumë vite, si frigoriferët, sistemet e ndërtesave, pajisjet industriale dhe ato të kujdesit shëndetësor, janë veçanërisht të ekspozuara.
Ndërkohë, incidentet kanë rikthyer në vëmendje rëndësinë e zbatimit të Direktivës NIS2 të Bashkimit Evropian, e cila kërkon që organizatat të menaxhojnë rreziqet e sigurisë kibernetike në sistemet dhe rrjetet e tyre.
Ekspertët theksojnë se siguria nuk duhet të kufizohet vetëm te kompjuterët, serverët dhe sistemet e pagesave, por duhet të përfshijë edhe pajisjet fizike që kontrollohen nga distanca.
Identiteti i sulmuesve mbetet ende i paqartë, por incidentet kanë treguar se edhe një pajisje e zakonshme si frigoriferi mund të shndërrohet në pikë të dobët të sigurisë për infrastrukturën evropiane.
