Sulmet me dronë të Ukrainës ndaj qendrave të të dhënave në Rusi po hapin një front të ri në luftë, duke vënë në shënjestër infrastrukturën që mbështet jo vetëm operacionet ushtarake, por edhe shërbimet e përditshme të miliona qytetarëve.
Sipas një analize të publikuar nga POLITICO, sulmet ndaj tri qendrave të të dhënave të kompanisë ruse Yandex, në Sasovo, Kaluga dhe Vladimir, kanë shkaktuar vonesa dhe ndërprerje për biznese e familje që varen nga shërbimet e saj digjitale.
Ndër shërbimet e prekura mund të jenë platformat e tregtisë elektronike, pagesat digjitale, aplikacionet për shpërndarjen e ushqimit dhe shërbimet e transportit.
Ndërkohë, dronët ukrainas kanë shënjestruar edhe një qendër të madhe të të dhënave të bankës ruse Sberbank në rajonin e Saratovit. Një drejtues i kompanisë deklaroi se ky sulm nuk kishte ndikuar në operacionet e saj.
Pse qendrat e të dhënave janë objektiva strategjikë?
Qendrat e të dhënave përmbajnë serverë dhe sisteme kompjuterike që mundësojnë funksionimin e shërbimeve digjitale. Ato mund të përdoren për qëllime civile, por edhe për përpunimin e të dhënave dhe funksione që lidhen me operacionet ushtarake.
Sipas një zyrtari të njohur me operacionin ukrainas, i cituar nga POLITICO, Kievi synonte t’i tregonte Moskës se edhe Rusia mund të përballet me sulme ndaj infrastrukturës së saj digjitale, pasi Rusia ka shënjestruar vazhdimisht infrastrukturën e Ukrainës.
Goditja e këtyre objekteve mund të pengojë komunikimet dhe planifikimin ushtarak, por pasojat mund të shtrihen edhe në ekonominë civile. Për këtë arsye, ekspertët i krahasojnë ato me infrastrukturën energjetike, nga e cila varen njëkohësisht ushtria, bizneset dhe popullsia.
Rindërtimi mund të jetë i kushtueshëm për Rusinë
Dëmet e shkaktuara nga sulmet mund të jenë të vështira për t’u riparuar, veçanërisht për shkak të varësisë nga pajisjet dhe komponentët e importuar.
Oleg Shakirov, studiues i politikave kibernetike dhe sigurisë ndërkombëtare, ka theksuar se zëvendësimi i pajisjeve të shkatërruara mund të jetë i vështirë për shkak të kërkesës së lartë globale dhe sanksioneve ndaj Rusisë.
Sipas tij, fakti që dy qendra të të dhënave vazhdojnë të jenë jashtë funksionit sugjeron se dëmet mund të jenë të konsiderueshme, megjithëse shkalla e plotë e tyre nuk është e qartë.
A janë sulmet të ligjshme sipas së drejtës ndërkombëtare?
Një nga çështjet më të ndërlikuara lidhet me statusin juridik të qendrave të të dhënave gjatë një konflikti të armatosur.
Eksperti i së drejtës ndërkombëtare humanitare Kubo Mačák shpjegon se një objekt duhet të plotësojë dy kushte për t’u konsideruar objektiv ushtarak: të kontribuojë në mënyrë efektive në veprimet ushtarake dhe shkatërrimi i tij të ofrojë një avantazh të caktuar ushtarak.
Për shembull, nëse provohet se një qendër e të dhënave përdoret për të ruajtur informacione ushtarake ose për të mbështetur sisteme të inteligjencës artificiale të përdorura në operacionet ushtarake, mund të ekzistojë bazë për ta konsideruar atë objektiv ushtarak.
Megjithatë, përdorimi i një qendre për aktivitete propagandistike apo për funksionimin e llogarive të automatizuara në rrjetet sociale nuk mjafton, në vetvete, për ta bërë atë një objektiv të ligjshëm ushtarak.
Joseph Jarnacki, studiues i lartë në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara, paralajmëron se normalizimi i sulmeve ndaj qendrave të të dhënave mund të krijojë rreziqe të reja, pasi shoqëritë mbështeten gjithnjë e më shumë në shërbimet digjitale.
Sipas tij, sulme të tilla mund të ngrenë shqetësime serioze për respektimin e së drejtës ndërkombëtare humanitare, veçanërisht kur pasojat prekin popullsinë civile.
Një precedent që mund të prekë edhe vende të tjera
Sulmet ndaj qendrave të të dhënave nuk kufizohen vetëm në luftën Rusi-Ukrainë. Gjatë konfliktit SHBA-Izrael me Iranin në fillim të vitit 2026, sulme me dronë goditën tri objekte të Amazon Web Services në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Bahrein, sipas raportimeve të cituara nga POLITICO.
Ndërsa këto objekte bëhen gjithnjë e më të rëndësishme për ekonomitë kombëtare, cenueshmëria e tyre po merret parasysh edhe në planifikimin ushtarak të NATO-s.
Një zyrtar i lartë i aleancës, i cituar nga POLITICO, ka pranuar se qendrat e të dhënave mund të bëhen objektiva në një konflikt të ardhshëm.
Zhvillimet tregojnë se lufta moderne po shtrihet gjithnjë e më shumë në infrastrukturën digjitale. Megjithatë, sfida kryesore mbetet përcaktimi i kufirit mes objektivave ushtarakë dhe infrastrukturës civile, si dhe parandalimi i pasojave të rënda për qytetarët.
