Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka njoftuar se Uashingtoni ka arritur një “marrëveshje të gjerë” me Danimarkën dhe Groenlandën, e cila, sipas administratës amerikane, u garanton Shteteve të Bashkuara të drejta të përhershme ushtarake në ishullin strategjik të Arktikut.
Në një kohë kur Shtetet e Bashkuara po shqyrtojnë mundësinë e reduktimit të pranisë së tyre ushtarake në Evropë, administrata Trump synon ta rrisë atë në Arktik.
Trump e bëri të ditur marrëveshjen përmes rrjetit social Truth Social, ndërsa Danimarka e konfirmoi atë, duke e cilësuar si një marrëveshje “të mirë për NATO-n dhe Evropën”.
SHBA-ja do të ketë akses të përhershëm ushtarak
Sipas zyrtarëve të administratës amerikane, marrëveshja i jep SHBA-së akses të përhershëm në Groenlandë, të drejta për vendosjen e trupave dhe për fluturime mbi ishull, si dhe mundësinë për të ndërtuar instalime të tjera ushtarake nëse kjo konsiderohet e nevojshme.
Marrëveshja parashikon gjithashtu kufizime për Kinën, Rusinë dhe vendet e tjera që nuk janë anëtare të NATO-s. Ato nuk do të lejohen të ndërtojnë baza ushtarake apo të vendosin trupa në Groenlandë.
Kufizime parashikohen edhe për investimet e vendeve të konsideruara “kundërshtare” në sektorë të ndjeshëm, përfshirë mineralet e rralla, të cilat kanë rëndësi strategjike për teknologjitë e avancuara dhe inteligjencën artificiale.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, e ka cilësuar marrëveshjen si një arritje të rëndësishme për sigurinë amerikane në Arktik.
“Kjo marrëveshje historike është një fitore e madhe për Shtetet e Bashkuara dhe popullin amerikan”, deklaroi Rubio për Fox News.
Ai shtoi se marrëveshja garanton në mënyrë të përhershme interesat e sigurisë së SHBA-së në Arktik.
Groenlanda nuk kalon nën sovranitetin amerikan
Sipas informacionit të bërë publik, marrëveshja nuk ia kalon sovranitetin mbi Groenlandën Shteteve të Bashkuara.
Danimarka do të vazhdonte të ruante sovranitetin mbi territorin, ndërsa marrëveshja do të vendoste kufizime të rëndësishme lidhur me përdorimin ushtarak të tij.
Një tjetër element i marrëveshjes është se ajo do të mbetet në fuqi edhe nëse Groenlanda bëhet në të ardhmen shtet i pavarur nga Danimarka.
Kjo përbën një rezultat të ndryshëm nga ideja fillestare e Trump për blerjen e Groenlandës.
Pse Groenlanda është strategjike për SHBA-në?
Pozicioni gjeografik i Groenlandës e bën ishullin një pikë të rëndësishme për strategjinë amerikane në Arktik.
Territori mund të përdoret për:
- mbikëqyrjen e hapësirës ajrore dhe detare;
- monitorimin e lëvizjeve dhe kapaciteteve raketore;
- kontrollin e rrugëve detare të Arktikut;
- forcimin e pranisë së NATO-s në veri;
- përballimin e konkurrencës strategjike me Rusinë dhe Kinën.
SHBA-ja ka tashmë në Groenlandë bazën hapësinore Pituffik, ndërsa ekziston edhe një marrëveshje mbrojtjeje me Danimarkën që daton nga viti 1951.
Në të njëjtën kohë, SHBA po shqyrton shkurtimin e trupave në Evropë
Marrëveshja për Groenlandën vjen në një kohë kur është raportuar për një plan të Pentagonit për reduktimin e pranisë amerikane në Evropë.
Sipas skenarëve të raportuar, SHBA mund të tërheqë nga kontinenti rreth 25 mijë ushtarë, ndërsa një skenar më drastik parashikon deri në 40 mijë trupa, pra rreth gjysmën e afërsisht 80 mijë ushtarëve amerikanë që aktualisht ndodhen në Evropë.
Italia, Gjermania dhe Spanja pritet të jenë ndër vendet më të prekura nga një reduktim i tillë.
Dokumenti që përmban projektin për reduktimin e trupave i është paraqitur sekretarit amerikan të Mbrojtjes, Pete Hegseth, nga gjenerali Alexus Grinkewich, komandanti suprem i forcave aleate në Evropë.
Hegseth pritet të japë vlerësimin e tij deri më 6 nëntor, ndërsa vendimi përfundimtar do t’i takojë presidentit Trump.
Shqetësime në Kongres
Plani për reduktimin e trupave amerikane në Evropë ka shkaktuar shqetësime edhe në Kongresin amerikan, ku ligjvënës nga të dyja partitë kanë shprehur kundërshtime ndaj një ndryshimi të madh të pranisë ushtarake amerikane në kontinent.
Një burim republikan i cituar nga NBC e ka cilësuar një shkurtim prej 25 mijë ushtarësh si të papranueshëm.
Kongresi mund të përpiqet të bllokojë fondet e nevojshme për zhvendosjen e trupave, çka do ta vendoste administratën Trump përballë një tjetër përplasjeje institucionale.
Në këtë kontekst, marrëveshja për Groenlandën dhe diskutimet për praninë amerikane në Evropë tregojnë për një riorientim të rëndësishëm të debatit amerikan mbi sigurinë: më shumë fokus strategjik në Arktik, ndërsa paralelisht shqyrtohet një reduktim i mundshëm i disa kapaciteteve amerikane në Evropë. Burimi:La Repubblica
