Një studim i gjerë i realizuar nga më shumë se 150 shkencëtarë politikë në 31 vende europiane tregon se partitë e së djathtës ekstreme po fitojnë mbështetje rekord në kontinent, me gati një në katër votues që sot zgjedh këto forca politike.
Sipas projektit PopuList, mbështetja për partitë e së djathtës ekstreme ka arritur në mbi 23 për qind në zgjedhjet e fundit kombëtare, krahasuar me vetëm 5 për qind në vitin 1995 dhe rreth 10 për qind një dekadë më parë.
Studimi zbulon gjithashtu se afro 30 për qind e europianëve votojnë për parti kundër establishmentit, niveli më i lartë i regjistruar ndonjëherë.
“Kur nisëm projektin në vitin 2018, një në katër europianë votonte për parti populiste. Sot, një në katër voton për parti të së djathtës ekstreme, shumica prej tyre populiste. Ky është një ndryshim i madh”, tha politologu Matthijs Rooduijn.
Rritje e fortë në disa shtete europiane
Sipas analizës, rritja më e madhe është regjistruar mes viteve 2023 dhe 2025.
- Në Austria, Freedom Party of Austria (FPÖ) u rrit nga 16% në 29%.
- Në France, National Rally kaloi nga 19% në 37%, duke u bërë forca më e madhe parlamentare.
- Në Portugal, Chega u rrit nga 7% në 18%.
- Në Germany, Alternative for Germany (AfD) dyfishoi mbështetjen, duke arritur 21%.
Ndërkohë, partitë e së djathtës ekstreme tashmë janë pjesë e qeverive në Italy, Finland, Croatia dhe Czech Republic.
Çfarë po e nxit këtë trend?
Ekspertët thonë se rritja nuk lidhet domosdoshmërisht me ndryshime të mëdha në qëndrimet e qytetarëve, por me faktin se temat si emigracioni, identiteti kombëtar dhe siguria janë bërë shumë më të rëndësishme për votuesit.
Një faktor tjetër është normalizimi i këtyre partive në skenën politike.
“Sa më të mëdha dhe më të suksesshme bëhen, aq më normale perceptohen nga publiku. Kjo ndihmohet edhe nga media dhe partitë tradicionale që adoptojnë disa prej ideve të tyre”, vlerëson Rooduijn.
Sipas tij, partitë e së djathtës ekstreme kanë ndërtuar narrativa të fuqishme politike duke e paraqitur politikën si një përballje mes “nesh” dhe “atyre”, shpesh të shoqëruara me një vizion idealizues për të kaluarën.
Demokracia përballë sfidës
Sipas studimit, në Europë numërohen aktualisht 133 parti të së djathtës ekstreme, krahasuar me 112 që ishin në vitin 2003.
Mbështetësit e populizmit argumentojnë se këto parti u japin zë qytetarëve të zakonshëm kundër elitave politike. Kritikët, nga ana tjetër, paralajmërojnë se kur këto forca marrin pushtetin, mund të ushtrojnë presion mbi gjyqësorin, mediat dhe të drejtat e pakicave.
“Partitë populiste shprehin pakënaqësinë e qytetarëve dhe kjo është pozitive për demokracinë. Por idetë e tyre nuk janë gjithmonë në përputhje me parimet e demokracisë liberale, veçanërisht në rastin e së djathtës ekstreme”, përfundon Rooduijn.
