Shtetet e Bashkuara, Danimarka dhe Groenlanda kanë nënshkruar të martën, më 22 shtator 2026, një marrëveshje të re për sigurinë në Arktik, e cila i hap rrugë zgjerimit të pranisë ushtarake amerikane në ishull dhe krijimit të dy instalimeve të reja ushtarake. Marrëveshja u nënshkrua në New York, në margjinat e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, nga presidenti amerikan Donald Trump, kryeministrja daneze Mette Frederiksen dhe kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen.
Marrëveshja përditëson një marrëveshje të mbrojtjes SHBA–Danimarkë të vitit 1951 dhe lejon Uashingtonin të modernizojë dhe zgjerojë aktivitetet në bazën ekzistuese Pituffik Space Base, në veriperëndim të Groenlandës. Dokumenti parashikon gjithashtu krijimin e dy bazave të reja, në Narsarsuaq, në jug të ishullit, dhe Mestersvig, në lindje.
Gjatë fjalimit të tij në OKB, Trump tha se Shtetet e Bashkuara do të nisin menjëherë procesin për zgjerimin e pranisë së tyre ushtarake në Groenlandë dhe deklaroi se do të ndërtohen dy baza të rëndësishme ushtarake.
“Do të fillojmë menjëherë procesin e zhvillimit të një pranie të madhe ushtarake në vendet e përshtatshme. Do të ndërtojmë dy baza ushtarake shumë të mëdha”, tha Trump.
Marrëveshja parashikon gjithashtu mundësinë e krijimit të zonave të tjera të mbrojtjes, me miratimin e palëve. SHBA-së i jepet akses për fluturime dhe ulje avionësh në Groenlandë dhe në ujërat territoriale, ndërsa marrëveshja kufizon mundësinë që shtetet jashtë NATO-s të krijojnë baza ose prani të qëndrueshme ushtarake në ishull pa miratimin e SHBA-së, Danimarkës dhe Groenlandës.
Një tjetër element i marrëveshjes lidhet me investimet e huaja në sektorë të konsideruar të ndjeshëm. Sipas tekstit të marrëveshjes, investitorët nga vende jashtë NATO-s dhe Bashkimit Evropian do të përballen me kufizime në sektorë strategjikë. Këto masa lidhen me shqetësimet e SHBA-së dhe aleatëve perëndimorë për ndikimin e Kinës dhe Rusisë në Arktik.
Groenlanda mbetet nën sovranitetin danez
Marrëveshja nuk ndryshon statusin e Groenlandës. Ishulli mbetet territor autonom brenda Mbretërisë së Danimarkës, ndërsa marrëveshja riafirmon sovranitetin danez dhe të drejtën e popullit groenlandez për vetëvendosje.
Kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, e ka paraqitur marrëveshjen si një hap që forcon sigurinë e territorit, ndërsa kryeministrja daneze Mette Frederiksen ka theksuar se ajo respekton integritetin territorial të Mbretërisë së Danimarkës dhe të drejtën e groenlandezëve për vetëvendosje.
Frederiksen e ka përshkruar marrëveshjen si një marrëveshje afatgjatë për sigurinë e Arktikut.
Pse është e rëndësishme Groenlanda?
Groenlanda ka rëndësi të veçantë strategjike për shkak të pozitës së saj në Arktik, midis Amerikës së Veriut dhe Evropës. Baza Pituffik është pjesë e arkitekturës amerikane të paralajmërimit të hershëm dhe mbrojtjes raketore, ndërsa Arktiku po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm në konkurrencën strategjike mes SHBA-së, Rusisë dhe Kinës.
Marrëveshja e 22 shtatorit shënon kështu një zgjerim të rëndësishëm të bashkëpunimit ushtarak amerikan me Danimarkën dhe Groenlandën, pas muajsh tensioni diplomatik rreth statusit dhe të ardhmes së ishullit. Ajo i jep Uashingtonit mundësi më të gjera për praninë dhe operacionet ushtarake në Groenlandë, ndërsa sovraniteti mbi territorin mbetet te Mbretëria e Danimarkës.