Bashkimi Evropian po përballet sërish me dilemën nëse duhet të përdorë asetet e ngrira të Bankës Qendrore të Rusisë për të financuar Ukrainën, ndërsa nevojat e Kievit për mbështetje financiare dhe ushtarake po rriten.
Bashkimi Evropian po rikthen në qendër të debatit përdorimin e rreth 210 miliardë eurove në asete sovrane ruse, të ngrira pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia.
Çështja, e cila vitin e kaluar shkaktoi një përplasje të fortë politike dhe juridike brenda BE-së, është rikthyer në tryezë pas kërkesave të disa shteteve anëtare për të shqyrtuar mënyra të reja për shfrytëzimin e këtyre fondeve në mbështetje të Ukrainës.
Suedia, Holanda, Spanja dhe Polonia i kanë kërkuar Komisionit Evropian të shqyrtojë “mundësi të reja” për përdorimin e aseteve ruse, duke argumentuar se paketa e miratuar më herët prej 90 miliardë eurosh nuk do të jetë e mjaftueshme për të mbuluar nevojat e Ukrainës.
210 miliardë euro në asete të ngrira
Nga rreth 210 miliardë euro në asete sovrane ruse të ngrira në BE, rreth 185 miliardë euro mbahen në Euroclear, depozitari qendror i vendosur në Belgjikë.
Përdorimi i këtyre fondeve është konsideruar një nga opsionet më të fuqishme financiare të Evropës për të mbështetur Ukrainën pa rritur në të njëjtën masë barrën mbi buxhetet e shteteve anëtare.
Megjithatë, çështja mbetet tejet e ndërlikuar për shkak të rreziqeve ligjore, financiare dhe diplomatike.
Vitin e kaluar, propozimi për përdorimin e aseteve ruse nuk mori mbështetjen e nevojshme dhe liderët evropianë u orientuan drejt një zgjidhjeje tjetër: një kredi prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën, e financuar përmes huamarrjes së përbashkët.
Ukraina kërkon më shumë fonde
Debati është rikthyer në një moment kur Kievi po paralajmëron për nevoja të mëdha financiare.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy ka deklaruar se Ministrisë së Mbrojtjes i mungojnë rreth 27 miliardë dollarë, ndërsa Ukraina kërkon të ruajë kapacitetet e saj ushtarake dhe të vazhdojë sulmet me rreze të gjatë ndaj objektivave ruse.
Zelenskyy ka paraqitur dy mundësi për të mbuluar këtë boshllëk: përshpejtimin e një pjese të financimit të parashikuar nga kredia prej 90 miliardë eurosh ose përdorimin e aseteve ruse.
“Kudo që të jenë këto asete, ne duhet të gjejmë një mënyrë të drejtë për t’i përdorur ato për mbrojtjen kundër luftës së Rusisë”, ka deklaruar presidenti ukrainas.
Belgjika kërkon garanci
Një nga pengesat kryesore mbetet Belgjika, ku ndodhet pjesa më e madhe e aseteve ruse përmes Euroclear.
Qeveria belge ka deklaruar se është e gatshme të shqyrtojë propozime të reja, por kërkon garanci të plota dhe të pakushtëzuara nga shtetet e tjera anëtare, në mënyrë që Belgjika të mos mbetet e vetme përballë rreziqeve financiare apo hakmarrjes së mundshme ligjore nga Rusia.
Kryeministri belg Bart De Wever ka paralajmëruar më herët se përdorimi i aseteve mund të interpretohet si konfiskim i pasurisë sovrane ruse dhe mund të shkaktojë pasoja të rëndësishme në aspektin e së drejtës ndërkombëtare.
Edhe Euroclear ka shprehur shqetësime lidhur me rreziqet e një skeme të tillë, ndërsa Banka Qendrore e Rusisë ka ndërmarrë hapa ligjorë kundër institucionit belg.
Përplasja mes ligjit dhe nevojës për Ukrainën
Debati brenda BE-së nuk është vetëm financiar. Ai prek një pyetje themelore: a mund të përdoren asetet e një shteti që konsiderohet agresor për të financuar shtetin që është viktimë e agresionit?
Përkrahësit e kësaj ideje argumentojnë se Rusia duhet të paguajë për dëmet që ka shkaktuar në Ukrainë dhe se mbajtja e miliarda eurove të ngrira pa i përdorur ato nuk i shërben qëllimit të mbështetjes së Kievit.
Kundërshtarët paralajmërojnë për rreziqe të mëdha ligjore dhe financiare, përfshirë mundësinë e padive nga Rusia, humbjen e besimit të investitorëve dhe dëmtimin e pozitës së euros si monedhë ndërkombëtare.
Një tjetër argument është se asetet ruse mund të jenë një nga levat më të rëndësishme të BE-së në një proces të ardhshëm negociatash për paqe.
Një debat që pritet të ashpërsohet
Katër vendet që kanë kërkuar rishqyrtimin e çështjes pranojnë se përdorimi i aseteve ruse është kompleks dhe kërkon vlerësim të plotë të rreziqeve financiare, ekonomike dhe ligjore.
Megjithatë, ato insistojnë se asnjë shtet anëtar nuk duhet të mbajë në mënyrë disproporcionale barrën e rreziqeve.
Ndërkohë, në BE po qarkullojnë edhe ide të reja për mënyrën se si mund të përdoren asetet pa i konfiskuar drejtpërdrejt. Një prej propozimeve është transferimi i tyre nga Euroclear dhe bankat private në një kujdestar të posaçëm në pronësi të BE-së.
Pavarësisht këtyre ideve, mbetet e paqartë nëse 27 shtetet anëtare do të jenë të gatshme të marrin përsipër rreziqet e një vendimi të tillë.
Debati pritet të bëhet edhe më i vështirë në muajt e ardhshëm, veçanërisht për shkak të zgjedhjeve të rëndësishme që priten në disa prej vendeve më të mëdha të BE-së.
Për mbështetësit e përdorimit të aseteve, argumenti është i thjeshtë: Rusia duhet të paguajë për pasojat e agresionit të saj. Për kundërshtarët, çështja është nëse Evropa është e gatshme të përballet me pasojat ligjore, financiare dhe politike të një vendimi të tillë.
