Bashkimi Evropian po shqyrton mundësinë e një forme të re dhe më të ngushtë partneriteti me Kanadanë, që Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e ka përshkruar si mundësi për “anëtarësim të asociuar”.
Në fjalimin e saj për Gjendjen e Unionit në Parlamentin Evropian, von der Leyen e ftoi kryeministrin kanadez Mark Carney që Kanadaja të bëhet “anëtari i parë i asociuar i Bashkimit Evropian”.
Megjithatë, një status i tillë nuk do të nënkuptonte anëtarësim të plotë në BE. Bëhet fjalë për një model të mundshëm partneriteti që mund të përfshijë fusha si mbrojtja, siguria ekonomike, teknologjia, inteligjenca artificiale, energjia, infrastruktura dhe tregtia.
Anëtarësimi i plotë i Kanadasë në BE nuk parashikohet nga traktatet aktuale. Neni 49 i Traktatit për Bashkimin Evropian përcakton se për anëtarësim mund të aplikojnë shtetet evropiane.
BE-ja ka ndërkohë forma të ndryshme bashkëpunimi me shtetet jashtë Unionit. Këto përfshijnë marrëveshjet e tregtisë së lirë, marrëveshjet e asociimit dhe modele të tjera që mundësojnë pjesëmarrje më të madhe në tregun evropian ose në programe të përbashkëta.
Eksperti i ekonomisë Patrick Leblond, nga Universiteti i Otavës, shprehet skeptik se Kanadaja do të ishte e gatshme të adoptonte një pjesë të gjerë të legjislacionit të BE-së apo të hynte në tregun e përbashkët dhe bashkimin doganor.
Sipas tij, fokusi i kryeministrit Carney është më shumë në krijimin e një aleance të re për sigurinë ekonomike dhe mbrojtjen.
Mbrojtja në qendër të bashkëpunimit
Një nga fushat ku bashkëpunimi mes Kanadasë dhe Evropës mund të zgjerohet është industria e mbrojtjes.
Sipas Leblond, si Kanadaja ashtu edhe vendet evropiane për një kohë të gjatë kanë mbështetur në masë të madhe kapacitetet amerikane të sigurisë dhe mbrojtjes. Tani, sipas tij, po rritet interesi për zhvillimin e kapaciteteve të përbashkëta.
Eksperti i sigurisë Anand Sundar nga European Council on Foreign Relations vlerëson gjithashtu se ekziston potencial për bashkëpunim më të madh në këtë sektor.
Kanadaja është përfshirë tashmë në programin SAFE të BE-së, i cili parashikon deri në 150 miliardë euro kredi për vendet anëtare për blerje të përbashkëta në fushën e mbrojtjes. Përfshirja e Kanadasë në program hap mundësi për kompanitë kanadeze që të marrin pjesë në projekte të caktuara evropiane, sipas rregullave të përcaktuara.
Megjithatë, mbeten çështje të hapura lidhur me rregullat që përcaktojnë pjesëmarrjen e kompanive kanadeze në projektet evropiane të mbrojtjes dhe mënyrën se si këto rregulla mund të ndikojnë edhe te partnerë të tjerë, si Mbretëria e Bashkuar dhe Norvegjia.
Energjia dhe infrastruktura kritike
Bashkëpunimi mund të zgjerohet edhe në infrastrukturën kritike, përfshirë satelitët dhe rrjetet e kabllove me fibra optike në Atlantikun e Veriut.
Një tjetër sektor me potencial është energjia. Kanadaja ka rezerva të konsiderueshme të naftës dhe gazit, të cilat mund të kontribuojnë në diversifikimin e furnizimit energjetik të Evropës.
Në këtë kuadër, bashkëpunimi me Kanadanë mund të lidhet edhe me përpjekjet e BE-së për të ulur varësinë nga furnizues të caktuar dhe për të forcuar sigurinë energjetike.
Tregtia tashmë ka një bazë të përbashkët
Marrëdhëniet tregtare mes BE-së dhe Kanadasë tashmë rregullohen nga Marrëveshja Gjithëpërfshirëse Ekonomike dhe Tregtare, CETA.
Marrëveshja zbatohet përkohësisht që nga viti 2017 dhe ka hequr pothuajse të gjitha tarifat doganore mes dy palëve. Ajo rregullon gjithashtu qasjen në tregje për produkte industriale dhe bujqësore dhe u mundëson kompanive evropiane të marrin pjesë në procedura të caktuara të prokurimit publik në Kanada.
Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se potenciali i CETA-s nuk është shfrytëzuar plotësisht, pasi një pjesë e konsiderueshme e kompanive kanadeze vazhdojnë të orientohen drejt tregut amerikan.
Pse po afrohet Kanadaja me Evropën?
Kryeministri Mark Carney ka argumentuar muajt e fundit për nevojën që fuqitë e mesme të bashkëpunojnë më ngushtë në një rend ndërkombëtar që, sipas tij, po ndryshon.
Afrimi me BE-në vjen në një periudhë kur marrëdhëniet ekonomike dhe politike mes Kanadasë dhe Shteteve të Bashkuara janë përballur me tensione të reja tregtare.
Për Kanadanë, bashkëpunimi më i ngushtë me Evropën mund të shërbejë si mënyrë për të diversifikuar partneritetet ekonomike dhe strategjike, ndërsa për BE-në ai mund të sjellë një partner shtesë në fushat e sigurisë, mbrojtjes, energjisë dhe teknologjisë.
Në këtë kuadër, “anëtarësimi i asociuar” mbetet një koncept që duhet të përcaktohet në praktikë. Nëse do të konkretizohej, ai do të ishte një model i ri marrëdhëniesh mes BE-së dhe një shteti jashtë Evropës, dhe jo anëtarësim i plotë në Bashkimin Evropian.
