Islandezët kanë votuar kundër rifillimit të negociatave për anëtarësimin e vendit në Bashkimin Evropian, duke i dhënë një goditje të rëndësishme përpjekjes së qeverisë së kryeministres Kristrún Frostadóttir për ta rikthyer çështjen e BE-së në agjendën politike.
Sipas rezultateve të referendumit, 52.8 për qind e votuesve votuan kundër rifillimit të bisedimeve, ndërsa 47.2 për qind votuan pro. Pjesëmarrja ishte e lartë, rreth 82.5 për qind, duke treguar interes të madh të qytetarëve për çështjen.
Kryeministrja Frostadóttir deklaroi se rezultati i referendumit do të respektohet dhe se qeveria nuk do të rifillojë negociatat për anëtarësim gjatë mandatit të saj.
“Do të diskutojmë me komisionin parlamentar të punëve të jashtme se si ta mbyllim më së miri këtë kapitull”, deklaroi ajo, duke shtuar se nuk do të merren vendime të nxituara lidhur me aplikimin e Islandës.
Ajo bëri të qartë se negociatat për anëtarësim nuk do të rifillojnë në të ardhmen e afërt, ndërsa çështja e anëtarësimit në BE mund të rikthehet në qendër të debatit gjatë zgjedhjeve të ardhshme parlamentare.
Peshkimi dhe sovraniteti, në qendër të votës “Jo”
Një prej arsyeve kryesore që ndikoi në rezultatin e referendumit ishte frika e shumë islandezëve se anëtarësimi në BE do të kufizonte kontrollin e vendit mbi burimet e tij detare dhe, veçanërisht, mbi sektorin e peshkimit.
Peshkimi konsiderohet një prej shtyllave të rëndësishme të ekonomisë dhe identitetit kombëtar islandez. Kampi kundër rifillimit të negociatave argumentoi se anëtarësimi do të mund të sillte ndryshime në sistemin e kuotave dhe në menaxhimin e ujërave territoriale.
Në fushatën “Jo” u vu gjithashtu theksi te sovraniteti kombëtar, me argumentin se Islanda nuk duhet t’i transferojë një pjesë të kompetencave të saj te institucionet evropiane.
Këto argumente duket se patën ndikim veçanërisht të madh në zonat rurale, ku ekonomia është më e lidhur me peshkimin dhe bujqësinë.
Ndërkohë, Reykjavíku ishte ndër zonat ku vota “Po” mori mbështetjen më të madhe, por kjo nuk ishte e mjaftueshme për ta ndryshuar rezultatin kombëtar.
Qeveria pëson goditje politike
Rezultati konsiderohet një goditje politike për qeverinë e Frostadóttir, e cila e kishte bërë referendumin pjesë të rëndësishme të programit të saj.
Profesori i politikës në Universitetin Bifröst, Eiríkur Bergmann, e cilësoi rezultatin si një “goditje të rëndë” për qeverinë, duke argumentuar se koalicioni qeverisës kishte investuar kapital të konsiderueshëm politik për të siguruar një mandat për rifillimin e negociatave.
Megjithatë, sipas tij, qeveria pritet të mbijetojë politikisht pavarësisht rezultatit.
Nga ana tjetër, ekspertë të çështjeve evropiane kanë vlerësuar se kampi “Jo” arriti ta paraqiste referendumin jo thjesht si një votë për rifillimin e negociatave, por si një hap drejt vetë anëtarësimit në BE.
Islanda dhe BE-ja mbeten partnerë të afërt
Komisioni Evropian ka deklaruar se respekton zgjedhjen e popullit islandez.
“Komisioni respekton zgjedhjen e popullit islandez. Islanda mbetet një partnere e ngushtë e Bashkimit Evropian”, tha një zëdhënës i Komisionit.
Islanda kishte nisur negociatat për anëtarësim në BE në vitin 2009, por procesi u ndërpre në 2013. Megjithatë, aplikimi për anëtarësim nuk ishte tërhequr zyrtarisht.
Pavarësisht rezultatit të referendumit, Reykjavík dhe Brukseli pritet të vazhdojnë bashkëpunimin përmes mekanizmave ekzistues. Islanda është pjesë e Zonës Ekonomike Evropiane (EEA) dhe e zonës Schengen, çka e lidh ngushtë vendin me tregun dhe strukturat evropiane edhe pa qenë anëtare e BE-së.
Një sinjal për Evropën
Rezultati i referendumit shihet edhe si një sinjal për vetë Bashkimin Evropian. Një lëvizje e Islandës drejt anëtarësimit do të kishte forcuar praninë dhe ndikimin e BE-së në Atlantikun e Veriut dhe në rajonin e Arktikut.
Në një periudhë kur marrëdhëniet transatlantike janë nën presion dhe konkurrenca gjeopolitike me Rusinë dhe Kinën po rritet, një anëtarësim i mundshëm i Islandës do të kishte pasur rëndësi të veçantë strategjike për Brukselin.
Por votuesit islandezë zgjodhën të ruajnë status quo-në.
Për momentin, çështja e anëtarësimit në BE pritet të mbetet jashtë agjendës politike të Reykjavík-ut, ndërsa hapi i ardhshëm do të jetë diskutimi në parlament për të ardhmen e aplikimit të Islandës.
Rezultati përfundimtar:
🔴 Jo – 52.8%
🟢 Po – 47.2%
🗳️ Pjesëmarrja – 82.5%
