Shefja e politikës së jashtme të Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, po përballet me kritika në rritje nga disa kryeqytete evropiane, në një kohë kur roli i saj institucional dhe e ardhmja e Shërbimit Evropian të Veprimit të Jashtëm (EEAS) po sfidohen gjithnjë e më shumë.
Kallas pësoi një tjetër goditje politike pasi shtetet anëtare kundërshtuan iniciativën e saj për krijimin e një grupi të nivelit të lartë ekspertësh, i cili do të kishte për detyrë të hartonte rekomandime për forcimin e kapaciteteve mbrojtëse të Evropës dhe identifikimin e boshllëqeve strategjike në investime.
Iniciativa, e cila ishte njoftuar vetëm disa ditë më parë nga Kallas, u anulua në minutën e fundit. Një zyrtar i BE-së i tha Euronews se disa shtete anëtare vlerësuan se kjo nuk ishte rruga e duhur për t’u ndjekur në këtë moment.
Kritikat u përqendruan kryesisht te mënyra se si iniciativa ishte përgatitur dhe te mungesa e konsultimeve të mjaftueshme me kryeqytetet evropiane.
Italia udhëhoqi kundërshtimin ndaj grupit, ndërsa edhe Franca dhe disa shtete të tjera shprehën rezerva. Sipas raportimeve të ANSA-s, një prej emrave të përfshirë në grup ishte Roberta Pinotti, ish-ministre italiane e Mbrojtjes në qeveritë e qendrës së majtë të Matteo Renzit dhe Paolo Gentilonit. Përfshirja e saj u pa si problematike nga qeveria aktuale italiane.
Disa zyrtarë evropianë, të cituar në kushte anonimiteti, e përshkruan mënyrën e menaxhimit të kësaj iniciative si “keqmenaxhim”, “të pafat” dhe “një rrëmujë”, duke reflektuar pakënaqësinë për mënyrën se si u zhvillua procesi.
Për EEAS-in, iniciativa kishte karakter këshillimor dhe nuk ishte e nevojshme që çdo shtet anëtar të përfaqësohej në të. Megjithatë, vendimi për përzgjedhjen e ekspertëve shkaktoi pakënaqësi si te disa prej vendeve të përfshira, ashtu edhe te ato që mbetën jashtë.
Sipas diplomatëve të BE-së, synimi i grupit ishte që të krijohej një ndjenjë më e madhe urgjence për forcimin e mbrojtjes evropiane dhe për identifikimin e boshllëqeve në kapacitete, veçanërisht përpara Konferencës së Sigurisë në Mynih në shkurt dhe në kohën kur administrata amerikane pritet të përfundojë rishikimin e pranisë së trupave amerikane në Evropë.
“Gjithçka sillet rreth urgjencës së kësaj çështjeje, por e gjithë mënyra e organizimit ishte paksa e pafat”, tha një diplomat i BE-së.
Në të njëjtën kohë, EEAS-i është përballur prej kohësh me kritika për efikasitetin e tij, ndërsa debati mbi mënyrën se si duhet të organizohet politika e jashtme e BE-së është intensifikuar.
Një prej diplomatëve të cituar nga Euronews tha se Kallas, si ish-kryeministre, mund të ketë nënvlerësuar nivelin e konsultimit që shtetet anëtare kërkojnë për çështjet e politikës së jashtme.
Debati vjen në një periudhë kur vetë roli i Kallas po sfidohet nga Brukseli dhe disa prej kryeqyteteve kryesore evropiane. Ajo është përplasur vazhdimisht me presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, lidhur me pyetjen se kush duhet të ketë ndikimin kryesor në politikën e jashtme të BE-së.
Von der Leyen ka promovuar idenë e një “Komisioni gjeopolitik”, ndërsa çështje si marrëdhëniet me Izraelin kanë nxjerrë në pah edhe më shumë dallimet institucionale dhe politike.
Në të njëjtën kohë, Franca dhe Gjermania kanë propozuar ndryshime në strukturën e EEAS-it, përfshirë mundësinë që shërbimi diplomatik i BE-së të vendoset nën përgjegjësinë e Komisionit Evropian, me një portofol të përforcuar.
Kallas e ka kundërshtuar këtë ide, duke argumentuar se struktura aktuale institucionale duhet të ruhet. Sipas saj, një centralizim i plotë nën Komisionin do të rrezikonte veçanërisht ndikimin e shteteve më të vogla anëtare në politikën e jashtme.
“Shtetet anëtare ishin të qarta se nuk donin të humbnin timonin e politikës së jashtme”, ka thënë Kallas.
Ky është një prej argumenteve kryesore në mbrojtje të rolit të saj: shtetet e vogla e shohin strukturën aktuale si një mënyrë për të ruajtur ndikimin e tyre në vendimmarrjen e BE-së. Megjithatë, ironikisht, pikërisht disa prej këtyre vendeve kanë qenë ndër kritikët e mënyrës se si u ndërmor iniciativa e fundit.
Një diplomat nga një shtet i vogël anëtar, skeptik ndaj reformës, tha se shtetet duan që EEAS-i të funksionojë si shërbim i tyre dhe jo si një institucion që ndërmerr iniciativa pa u konsultuar paraprakisht me qeveritë.
Nuk është hera e parë që Kallas përballet me kritika për iniciativa të ndërmarra pa mbështetje të mjaftueshme politike. Vitin e kaluar, ajo propozoi një paketë prej 40 miliardë eurosh për mbështetjen ushtarake të Ukrainës, por propozimi nuk mori mbështetjen e liderëve të BE-së.
Kallas është përballur gjithashtu me disa incidente diplomatike. Në maj, ajo deklaroi se SHBA-ja kishte evakuuar ambasadën e saj në Kiev për shkak të paralajmërimeve për një sulm të afërt rus, pretendim që u kundërshtua nga Uashingtoni. Po atë muaj, ajo shkaktoi reagime pasi bëri një krahasim mes Kinës dhe një sëmundjeje.
Në qershor, ministri i Jashtëm izraelit, Gideon Sa’ar, ndërpreu kontaktet me të pas raportimeve se Kallas kishte krahasuar privatisht Izraelin me Afrikën e Jugut të periudhës së aparteidit. Raportimi shkaktoi reagime të ndryshme në mesin e liderëve evropianë.
Ajo ka shkaktuar gjithashtu debate për këmbënguljen që asetet e ngrira ruse të përdoren për financimin e Ukrainës, si dhe për marrëdhëniet e tensionuara me administratën amerikane.
Të gjitha këto zhvillime po ndodhin në një moment të rëndësishëm për politikën e jashtme dhe të sigurisë së BE-së. Ndërsa shtetet më të mëdha dhe Komisioni Evropian po kërkojnë një rol më të centralizuar në politikën e jashtme, Kallas ka nevojë për mbështetjen e shteteve anëtare për të ruajtur ndikimin e EEAS-it.
Një diplomat i BE-së tha se ekziston një pakënaqësi e përgjithshme me mënyrën se si Kallas po i trajton çështje të tilla, duke shtuar presionin ndaj shefes së diplomacisë evropiane për të gjetur një ekuilibër mes ambicieve të saj dhe nevojës për konsensus me kryeqytetet e BE-së.
