Moska po shton përpjekjet për të mbajtur të fshehta humbjet ushtarake në luftën kundër Ukrainës, duke kufizuar qasjen në të dhënat zyrtare, mbyllur bazat e informacionit dhe ndjekur penalisht personat që dokumentojnë varret e ushtarëve të vrarë. Megjithatë, gazetarët dhe organizatat e pavarura vazhdojnë të mbledhin të dhëna që tregojnë për humbje shumë më të mëdha sesa ato të pranuara publikisht nga Kremlini.
Në shtator, një gjykatë ruse dënoi një burrë në Yaroslavl me 14 vjet burg në një koloni penale. Arsyeja ishte fotografimi i varreve të ushtarëve rusë që kishin humbur jetën në Ukrainë.
Rasti është një nga shembujt e përpjekjeve të autoriteteve ruse për të penguar dokumentimin e viktimave të luftës. Gjatë muajve të fundit, autoritetet kanë paralajmëruar se fotografimi i varrezave ushtarake mund të sjellë dënime të rënda, ndërsa Shërbimi Federal i Sigurisë (FSB) ka patrulluar varrezat në kërkim të personave që regjistrojnë varret.
Që nga vera, disa dhjetëra persona në të gjithë Rusinë janë arrestuar. Në gjykime të zhvilluara me dyer të mbyllura, ata janë akuzuar për tradhti, me pretendimin se kanë bashkëpunuar me shërbimet e inteligjencës ukrainase.
Rreth 283 mijë ushtarë rusë të identifikuar si të vrarë
Të dhënat për humbjet ruse në Ukrainë janë shumë më të larta se shifrat që Moska ka pranuar zyrtarisht.
Baza e të dhënave “Russia 200”, e krijuar nga media e pavarur Mediazona dhe shërbimi rus i BBC-së, ka regjistruar emrat e afro 283 mijë ushtarëve rusë të vrarë, duke përfshirë edhe informacione për rrethanat e vdekjes së tyre.
Megjithatë, kjo shifër nuk përfaqëson numrin e plotë të viktimave, pasi baza mbështetet në burime të hapura, si njoftimet në rrjetet sociale dhe raportimet e mediave lokale.
Vlerësime të tjera sugjerojnë humbje dukshëm më të mëdha. Ministria e Jashtme britanike dhe shërbimet e inteligjencës holandeze vlerësojnë se numri i humbjeve ruse kalon gjysmë milioni. Ndërkaq, presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy deklaroi në korrik se 700 mijë ushtarë rusë kishin humbur jetën duke luftuar në Ukrainë.
Këto shifra bazohen në vlerësime të ndryshme dhe nuk janë të njëjta me numrin e ushtarëve të identifikuar individualisht nga Mediazona dhe BBC.
Kremlini kufizon qasjen në të dhënat zyrtare
Përpjekjet për të fshehur humbjet ushtarake nuk janë të reja për Rusinë. Gjatë luftës sovjetike në Afganistan, e cila nisi në vitin 1979 dhe zgjati gati një dekadë, autoritetet kufizonin informacionin për ushtarët e vrarë.
Familjarëve të viktimave nuk u lejohej të shënonin në varre se të afërmit e tyre kishin vdekur në Afganistan. Në disa raste, familjet detyroheshin të organizonin funerale gjatë natës për të shmangur vëmendjen publike.
Në fillim të pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës, Moska ishte më e hapur për publikimin e humbjeve. Në shtator të vitit 2022, ministri i atëhershëm i Mbrojtjes, Sergei Shoigu, deklaroi se 5.937 ushtarë rusë kishin vdekur në konflikt.
Që atëherë, deklaratat zyrtare për viktimat janë bërë shumë të rralla. Në prill të vitit 2024, një zëdhënës i Kremlinit u rikujtoi gazetarëve se informacioni për humbjet ushtarake përbën sekret shtetëror dhe se publikimi i tij është kompetencë ekskluzive e Ministrisë së Mbrojtjes.
Më vonë, Rosstat, institucioni zyrtar i statistikave në Rusi, kufizoi qasjen në të dhënat për vdekshmërinë e tepërt në vend. Këto të dhëna kishin qenë të disponueshme për publikun që nga vitet 1990 dhe përdoreshin nga gazetarët për të verifikuar shifrat e viktimave.
Sipas Dmitry Treshchanin, redaktor i Mediazona-s dhe bashkautor i bazës “Russia 200”, të dhënat zyrtare ishin thelbësore për të vërtetuar numrin e viktimave dhe për të kundërshtuar pretendimet e qeverisë.
Mijëra raste të ushtarëve të zhdukur, më pas të klasifikuara
Një tjetër burim informacioni për humbjet ruse kanë qenë procedurat gjyqësore për shpalljen e ushtarëve të zhdukur si të vdekur.
Në fillim të vitit 2025, gazetarët rusë vunë re një rritje të jashtëzakonshme të këtyre rasteve. Sipas Treshchanin, numri i procedurave u rrit nga rreth 40 mijë në 70 mijë brenda katër muajve dhe më pas arriti në 90 mijë.
Baza “Russia 200” regjistroi pothuajse 90 mijë raste të tilla gjatë vitit 2025, më shumë se dhjetë herë krahasuar me vitet e mëparshme të pushtimit.
Në fund të vitit 2025, autoritetet ruse kufizuan qasjen në këto procedura gjyqësore, duke mbyllur një tjetër burim të rëndësishëm informacioni për gazetarët dhe studiuesit.
Edhe fotografimi i varrezave, që në fillim të luftës ishte një nga mënyrat kryesore për të dokumentuar humbjet, është bërë gjithnjë e më i rrezikshëm. Sipas Treshchanin, vullnetarët që fotografonin varret dhe regjistronin funeralet janë sulmuar në varreza.
Fshehja e humbjeve për të lehtësuar rekrutimin
Analisti ushtarak rus Ian Matveev vlerëson se Kremlini përpiqet të fshehë numrin e viktimave për ta bërë më të lehtë rekrutimin e ushtarëve të rinj.
Sipas tij, nëse qytetarët do të kishin qasje të lehtë në të dhënat se sa ushtarë me kontratë mbijetojnë në front dhe sa kohë qëndrojnë të rinjtë në luftë, autoritetet do ta kishin shumë më të vështirë të rekrutonin deri në 30 mijë trupa në muaj.
Matveev shton se fshehja e humbjeve mund të ketë edhe një qëllim tjetër: t’i krijojë presidentit amerikan Donald Trump përshtypjen se ushtria ruse është pranë fitores në Ukrainë.
Pavarësisht kufizimeve të reja, gazetarët e pavarur po përpiqen të gjejnë mënyra të tjera për të dokumentuar viktimat.
“Rusia është e madhe. Nëse diçka mbyllet në një vend, kjo do të thotë se diçka tjetër përfundon duke u rritur diku tjetër”, ka deklaruar Treshchanin, duke iu referuar përpjekjeve për të gjetur burime të reja informacioni për humbjet ruse në luftë.