Një vit pas arritjes së marrëveshjes tregtare mes Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara në Turnberry të Skocisë, marrëdhëniet ekonomike transatlantike vazhdojnë të karakterizohen nga negociata të vështira, tarifa doganore dhe pasiguri për bizneset.
Marrëveshja, e nënshkruar më 27 korrik 2025 nga presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe presidenti amerikan Donald Trump, synonte t’i jepte fund tensioneve tregtare mes dy ekonomive më të mëdha perëndimore. Megjithatë, zhvillimet e vitit të fundit tregojnë se sfidat vazhdojnë.
Tregtia vazhdoi të rritet
Pavarësisht vendosjes së tarifave amerikane prej 15% për importet nga BE-ja, tregtia mes dy palëve nuk u tkurr.
Sipas të dhënave të Komisionit Evropian, shkëmbimet tregtare të mallrave dhe shërbimeve u rritën me 4.5% gjatë vitit 2025, duke arritur në 1.8 trilionë euro.
Rritja u ndikua kryesisht nga përshpejtimi i eksporteve përpara hyrjes në fuqi të tarifave të reja amerikane.
BE-ja po investon miliarda në SHBA
Një nga shtyllat kryesore të marrëveshjes ishte angazhimi i Bashkimit Evropian për investime dhe blerje energjie nga SHBA.
Deri tani:
- kompanitë evropiane kanë premtuar 242 miliardë euro investime në ekonominë amerikane;
- importet dhe kontratat për energji amerikane kanë kaluar 250 miliardë dollarë vetëm gjatë vitit 2025.
Brukseli beson se objektivi për blerje energjie me vlerë 700 miliardë euro deri në vitin 2028 është i arritshëm, veçanërisht pas reduktimit të varësisë nga gazi rus.
Negociatat për tarifat vazhdojnë
Edhe pse marrëveshja hyri në fuqi, shumë çështje mbeten të pazgjidhura.
BE-ja po kërkon heqjen ose uljen e tarifave për eksporte me vlerë rreth 150 miliardë euro, duke përfshirë produkte si:
- vera;
- vaji i ullirit;
- djathi Roquefort;
- pijet alkoolike.
Një tjetër pikë e ndjeshme mbetet tarifa amerikane prej 50% për çelikun dhe aluminin, e cila vazhdon të jetë objekt negociatash mes Brukselit dhe Uashingtonit.
SHBA po përgatit tarifa të reja
Pas vendimit të Gjykatës Supreme të SHBA-së, e cila rrëzoi bazën ligjore të disa tarifave të mëparshme, administrata amerikane po përgatit instrumente të reja ligjore për vendosjen e detyrimeve doganore.
Tarifat e ardhshme pritet të lidhen me:
- produktet e prodhuara me punë të detyruar;
- mbikapacitetin industrial;
- sektorin farmaceutik.
Komisioni Evropian ka shprehur kundërshtime ndaj këtyre masave, por ka bërë të ditur se do të përpiqet të ruajë stabilitetin e marrëveshjes Turnberry, për sa kohë tarifat nuk tejkalojnë kufirin prej 15% të parashikuar në marrëveshje.
Marrëveshja mbetet në provë
Një vit pas nënshkrimit, marrëveshja Turnberry konsiderohet ende një kornizë e rëndësishme për marrëdhëniet ekonomike mes BE-së dhe SHBA-së, por jo një zgjidhje përfundimtare.
Negociatat për përjashtimet tarifore, çelikun, aluminin dhe masat e reja tregtare pritet të vazhdojnë edhe gjatë muajve të ardhshëm, ndërsa të dyja palët përpiqen të shmangin një përshkallëzim të ri të luftës tregtare.
