Aleatët e NATO-s nisin negociatat për objektivat e reja ushtarake, ndërsa rriten shqetësimet për një përballje të mundshme me Rusinë. Mungesa e kapaciteteve amerikane në Evropë, gara e armatimeve, përdorimi i dronëve dhe mësimet nga lufta në Ukrainë pritet të jenë në qendër të diskutimeve.
NATO po përgatitet të nisë këtë muaj negociatat për forcat ushtarake, armatimet dhe kapacitetet që aleatëve do t’u nevojiten për t’u mbrojtur nga një sulm i mundshëm rus, si dhe për mënyrën se si do të financohen këto nevoja.
Sipas një analize të publikuar nga POLITICO më 19 tetor 2026, bisedimet do të përcaktojnë objektivat e reja të kapaciteteve ushtarake për vitin 2029. Secili prej 32 vendeve anëtare do të duhet të marrë përsipër angazhime konkrete për forca, pajisje dhe aftësi mbrojtëse.
Rëndësia e këtyre negociatave lidhet edhe me paralajmërimet e zyrtarëve evropianë se Rusia mund të jetë në gjendje të sulmojë një vend të NATO-s deri në fund të kësaj dekade.
Në të njëjtën kohë, administrata e presidentit amerikan Donald Trump po shqyrton mundësinë e reduktimit të pranisë ushtarake amerikane në Evropë. Një vendim i tillë mund ta detyrojë Evropën të mbulojë boshllëqe të rëndësishme në kapacitete, përfshirë transportin e rëndë ajror, furnizimin e avionëve me karburant, raketat me rreze të gjatë veprimi dhe sistemet e inteligjencës e zbulimit.
Duke u bazuar në intervistat me 15 zyrtarë dhe diplomatë aktualë e të mëparshëm të NATO-s, POLITICO identifikon pesë çështje kryesore që pritet të formësojnë planet e ardhshme të mbrojtjes së aleancës.
1. Sa e madhe duhet të jetë ambicia ushtarake e NATO-s?
Debati i parë lidhet me përcaktimin e saktë të numrit të trupave, pajisjeve dhe kapaciteteve që duhet të sigurojnë aleatët.
Tradicionalisht, NATO ka planifikuar jo vetëm forcat e nevojshme për operacione të mëdha ushtarake, por edhe kapacitete rezervë për misione më të vogla të menaxhimit të krizave jashtë territorit të aleancës.
Një nga çështjet që do të diskutohet është nëse këto angazhime duhet të ruhen në të njëjtën masë, apo të zvogëlohen për t’u dhënë përparësi mbrojtjes së territorit të NATO-s.
Presioni i SHBA-së për t’ua kaluar më shumë përgjegjësi evropianëve mund të ndikojë në këtë vendimmarrje. Aleatët duhet të përcaktojnë gjithashtu se si do të kombinohen forcat konvencionale, përfshirë trupat tokësore dhe avionët, me strategjinë e parandalimit bërthamor të NATO-s.
Një tjetër çështje është ritmi i planifikimit ushtarak. Zhvillimi i shpejtë i inteligjencës artificiale, robotikës dhe teknologjive të reja në fushëbetejë mund ta detyrojë aleancën të ndryshojë më shpesh objektivat e saj.
Admirali francez Pierre Vandier, Komandant Suprem i Forcave Aleate për Transformimin e NATO-s, ka theksuar nevojën që procesi i ardhshëm të shërbejë si një cikël transformimi dhe jo thjesht si procedurë rutinore.
2. Si do ta mbushë Evropa boshllëkun nëse SHBA-ja tërhiqet?
Rishikimi i pranisë ushtarake amerikane në Evropë është një nga faktorët që mund të ndikojë drejtpërdrejt në negociatat e NATO-s.
Sipas analizës së POLITICO, Uashingtoni ka tërhequr gjatë këtij viti disa kapacitete nga grupi i forcave në dispozicion të aleancës, ndërsa rishikimi i mëtejshëm i pranisë amerikane pritet të përfundojë në dhjetor.
Shqetësimi kryesor është se një reduktim i mëtejshëm mund ta lërë Evropën pa disa prej kapaciteteve që janë të vështira për t’u zëvendësuar shpejt, si avionët e transportit të rëndë, sistemet e zbulimit dhe armatimet me rreze të gjatë veprimi.
Për dekada, NATO është mbështetur në kapacitetet amerikane për të plotësuar mungesat e aleatëve evropianë. Një ndryshim i kësaj qasjeje do të kërkonte investime të reja, në një kohë kur shumë shtete përballen me kufizime buxhetore.
Camille Grand, drejtues i organizatës së industrisë së mbrojtjes ASD dhe ish-zyrtar i lartë i NATO-s, ka vënë në dukje se SHBA-ja nuk mund të konsiderohet më automatikisht si vendi që do të mbulojë të gjitha boshllëqet e aleancës.
Një alternativë që po diskutohet është kalimi nga kërkesat për sisteme të caktuara armësh te objektivat konkrete ushtarake. Kjo do t’u mundësonte vendeve evropiane të përdornin zgjidhje të ndryshme teknologjike për të arritur të njëjtin rezultat operacional, pa qenë të varura domosdoshmërisht nga armët amerikane.
3. A duhet NATO t’i japë përparësi lindjes dhe veriut apo krahut jugor?
Përqendrimi i NATO-s te kërcënimi rus mund të shkaktojë mospajtime mes vendeve anëtare për shpërndarjen gjeografike të burimeve ushtarake.
Në parim, aleanca ndjek një qasje sigurie në të gjitha drejtimet, të njohur si qasja “360 gradë”. Megjithatë, pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, vëmendja është përqendruar gjithnjë e më shumë në krahun lindor.
Edhe Arktiku ka marrë rëndësi më të madhe strategjike, ndërsa aleanca po përpiqet të përshtatet me zhvillimet e sigurisë në veri.
Por disa vende anëtare kërkojnë që NATO të mos neglizhojë krahun jugor dhe juglindor. Ndër shqetësimet e tyre janë prania e grupeve mercenare ruse në Libi, mundësia e përdorimit të migracionit si mjet presioni politik dhe ushtarak, aktiviteti i nëndetëseve dhe sulmet me dronë ndaj anijeve në Detin e Zi.
Këto dallime mund të kthehen në një debat të vështirë për mënyrën se si duhet të shpërndahen trupat, pajisjet dhe fondet mes rajoneve të ndryshme të aleancës.
4. Më shumë dronë apo më shumë tanke dhe artileri?
Lufta në Ukrainë ka treguar se dronët mund të luajnë rol vendimtar në zbulim, sulme, mbrojtje dhe kontrollin e fushëbetejës. Kjo po e shtyn NATO-n të shqyrtojë raportin mes sistemeve pa pilot dhe pajisjeve tradicionale ushtarake.
Shumë vende anëtare po planifikojnë investime të reja në dronë ajrorë, detarë dhe tokësorë. Megjithatë, debati nuk është nëse pajisjet tradicionale duhet të zhduken, por se si duhet të kombinohen ato me teknologjitë e reja.
Mbretëria e Bashkuar ka njoftuar planet për një flotë detare hibride, që kombinon mjete tradicionale me sisteme autonome. Franca ka ndarë miliarda euro për dronë dhe municione sulmuese, ndërsa Gjermania po përgatitet të krijojë një regjiment të posaçëm të dronëve.
Përveç zhvillimit teknologjik, një faktor tjetër është mungesa e fuqisë punëtore. Plakja e popullsisë dhe vështirësitë në rekrutimin e ushtarëve po i shtyjnë disa vende të shqyrtojnë më shumë sisteme autonome, të cilat mund të kryejnë detyra të caktuara me më pak personel.
Admirali Pierre Vandier ka deklaruar se Rusia prodhon rreth nëntë milionë dronë në vit, shifër që, sipas tij, kërkon një përgjigje të konsiderueshme nga aleanca.
Një nga idetë që po shqyrtohen është edhe krijimi i modeleve më fleksibile për përditësimin e pajisjeve ushtarake, në mënyrë që ato të mos mbeten prapa zhvillimeve teknologjike.
Sfidë për NATO-n do të jetë gjetja e një ekuilibri mes investimeve në teknologjitë e reja dhe ruajtjes së kapaciteteve tradicionale, pa krijuar presion të papërballueshëm mbi buxhetet e mbrojtjes.
5. Çfarë duhet të mësojë NATO nga lufta në Ukrainë?
Ukraina është shndërruar në një burim të rëndësishëm përvojash ushtarake për vendet e NATO-s. Ushtria ukrainase ka zhvilluar dhe përdorur gjerësisht dronë ajrorë, detarë dhe tokësorë, sisteme të mbrojtjes ajrore, raketa dhe teknologji për menaxhimin e fushëbetejës.
Një prej sistemeve të përmendura në këtë kontekst është Delta, platformë që ndihmon në përpunimin dhe shpërndarjen e informacionit operacional.
Këto zhvillime kanë nxitur thirrje për bashkëpunim më të ngushtë mes Ukrainës dhe vendeve të NATO-s, si në aspektin ushtarak, ashtu edhe në industrinë e mbrojtjes.
Megjithatë, ekziston edhe një debat mbi mënyrën se si duhen zbatuar mësimet e luftës në Ukrainë. Doktrina tradicionale e NATO-s i kushton rëndësi manovrimit të shpejtë, epërsisë ajrore dhe sulmeve precize në distancë, ndërsa lufta në Ukrainë zhvillohet në kushte të ndryshme operacionale.
Komandanti i lartë i NATO-s, gjenerali amerikan Alexus Grynkewich, ka theksuar rëndësinë e nxjerrjes së mësimeve nga konflikti, duke paralajmëruar njëkohësisht se aleanca nuk synon domosdoshmërisht të zhvillojë një luftë të njëjtë me atë në Ukrainë.
Sfida do të jetë identifikimi i teknologjive, taktikave dhe praktikave që mund të përshtaten me nevojat e NATO-s, pa kopjuar mekanikisht një model lufte që mund të mos përputhet me skenarët e ardhshëm.
Negociata që do të përcaktojnë të ardhmen e mbrojtjes evropiane
Pesë debatet pritet të përcaktojnë jo vetëm sasinë e forcave dhe armatimeve që do të kërkojë NATO, por edhe mënyrën se si do të organizohet mbrojtja e saj në vitet e ardhshme.
Çështjet kryesore mbeten ndarja e barrës financiare, aftësia e Evropës për të vepruar me më pak mbështetje amerikane, shpërndarja e burimeve mes rajoneve, përparësitë teknologjike dhe përshtatja e doktrinës ushtarake me mësimet nga lufta në Ukrainë.
Vendimet e ardhshme do të tregojnë se deri në çfarë mase aleatët janë të gatshëm të rrisin investimet dhe përgjegjësitë e tyre përballë kërcënimeve të perceptuara ndaj sigurisë së NATO-s.
